Nếu bạn cần đi làm ngay và chưa có nghề, con đường ngắn nhất thường là vào một doanh nghiệp tuyển lao động phổ thông rồi tự đào tạo tại chỗ: xưởng may, nhà máy điện tử, xưởng gỗ, nhà máy chế biến thuỷ sản, khách sạn và khu nghỉ dưỡng. Thời gian đào tạo thường từ vài ngày đến vài tuần, có nơi được tính công ngay trong thời gian học.
Tìm những nơi này ở tỉnh mình không khó, nhưng phải kiểm, vì cũng có nơi dùng chữ "đào tạo" để giữ người hoặc thu tiền. Bài này chỉ các kênh tìm doanh nghiệp đào tạo tại chỗ trong tỉnh, cách hỏi ở phiên giao dịch việc làm, những nghề hay có kiểu tuyển này và những điều cần kiểm trước khi nhận việc.
Đào tạo tại chỗ là gì và nghề nào hay có
Đào tạo tại chỗ là khi doanh nghiệp nhận người chưa biết việc, cho học ngay trên dây chuyền hoặc tại phòng huấn luyện của mình, có người kèm, rồi xếp vào làm. Doanh nghiệp làm vậy vì dạy theo đúng máy, đúng sản phẩm của họ nhanh hơn chờ người đã học ở nơi khác. Với bạn, đó là cách vừa học vừa có việc.
Những nhóm nghề hay tuyển kiểu này ở các tỉnh: may công nghiệp, giày da; lắp ráp linh kiện điện tử; vận hành máy đơn giản như ép nhựa, đóng gói; chế biến thuỷ sản, nông sản ở các tỉnh ven biển và đồng bằng; chế biến gỗ ở các tỉnh có nhiều xưởng gỗ; buồng phòng, phục vụ, phụ bếp ở tỉnh du lịch; kho bãi, bốc xếp, kiểm đếm ở các tỉnh có cảng và trung tâm logistics.
Điểm cần hiểu: đào tạo tại chỗ dạy bạn làm một công đoạn cho một doanh nghiệp, không dạy trọn một nghề. Giấy bạn nhận, nếu có, là giấy xác nhận của doanh nghiệp. Muốn có nghề mang đi đâu cũng dùng được, sau một thời gian làm bạn nên học thêm một khoá sơ cấp đúng nghề đó.
Tìm doanh nghiệp đào tạo tại chỗ trong tỉnh
Tin tuyển kiểu này có ở khắp nơi, nhưng tin đáng tin thường đến từ các kênh sau:
- Trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh: doanh nghiệp gửi nhu cầu tuyển tới đây, ghi rõ có đào tạo hay không. Hỏi cán bộ lọc những vị trí "không yêu cầu kinh nghiệm".
- Phiên giao dịch việc làm định kỳ và lưu động: doanh nghiệp đặt gian tuyển trực tiếp, bạn hỏi được người của phòng nhân sự.
- Cổng các khu công nghiệp: nhiều xưởng dán thông báo tuyển ở cổng, có bàn tuyển trực tiếp vào đầu tuần.
- Người quen đang làm trong doanh nghiệp: hỏi thẳng thời gian học việc, ca kíp, chuyện ăn ở. Nhiều doanh nghiệp có chương trình giới thiệu người.
- Bộ phận văn hoá, xã hội của xã: doanh nghiệp tuyển số đông thường về xã phối hợp tuyển, nhất là ở vùng nông thôn gần khu công nghiệp.
Tin tuyển trên mạng xã hội cần cẩn thận hơn. Có trang đăng tin hộ nhiều doanh nghiệp rồi thu phí giới thiệu, có trang dùng tên doanh nghiệp lớn nhưng không phải người của doanh nghiệp. Đối chiếu với một trong các kênh trên trước khi đi.
Đi phiên giao dịch việc làm để hỏi đào tạo tại chỗ
Phiên giao dịch việc làm đông và ồn, ai không chuẩn bị thường đi một vòng rồi về. Làm theo các bước sau để ra về với vài lời hẹn cụ thể:
- Xem trước danh sách doanh nghiệp tham gia, trung tâm thường công bố trước vài ngày. Đánh dấu những nơi gần nhà và tuyển lao động phổ thông.
- Mang theo căn cước, vài bản sơ yếu lý lịch viết tay hoặc in sẵn, ghi rõ những việc bạn đã làm, kể cả việc đồng áng, phụ hồ, bán hàng.
- Đến sớm, đi gian doanh nghiệp đã đánh dấu trước. Hỏi ngắn: "Bên mình có nhận người chưa có kinh nghiệm không, đào tạo bao lâu, thời gian đào tạo có tính công không."
- Ghi lại cho từng nơi: vị trí, thời gian đào tạo, ca làm, nơi làm việc thật, người đã nói chuyện với bạn.
- Xin lịch phỏng vấn hoặc ngày đến xưởng, đừng chỉ nhận tờ rơi. Nếu được phỏng vấn tại chỗ, hỏi luôn ngày bắt đầu học việc.
Sau phiên, trong vòng một tuần, gọi lại những nơi đã hẹn. Doanh nghiệp tuyển số đông hay xếp người theo thứ tự, ai gọi lại sớm thường được xếp lớp đào tạo sớm.
Nghề hay đào tạo tại chỗ: học bao lâu, giấy gì, cần để ý gì
Thời gian và cách đào tạo mỗi doanh nghiệp một khác. Bảng dưới là mức thường gặp để bạn biết hỏi gì cho đúng, không phải con số cam kết:
| Nhóm việc | Thời gian học thường gặp | Giấy nhận được | Cần để ý |
|---|---|---|---|
| May công nghiệp, giày da | Một đến vài tuần | Xác nhận của doanh nghiệp | Năng suất theo định mức, làm ca |
| Lắp ráp điện tử | Vài ngày đến hai tuần | Xác nhận của doanh nghiệp | Đứng lâu, yêu cầu mắt tốt |
| Chế biến thuỷ sản, nông sản | Vài ngày | Xác nhận của doanh nghiệp, giấy khám sức khoẻ | Môi trường lạnh, ướt, mùa vụ |
| Buồng phòng, phục vụ ở khách sạn | Một đến vài tuần | Xác nhận nội bộ | Mùa cao điểm, làm ca cuối tuần |
| Kho bãi, kiểm đếm | Vài ngày đến hai tuần | Xác nhận nội bộ, có nơi cần chứng chỉ xe nâng | Làm đêm, khuân vác |
Riêng việc lái xe nâng, vận hành thiết bị nâng hạ hay làm việc với điện thì phải có chứng chỉ hoặc huấn luyện an toàn theo quy định. Doanh nghiệp đàng hoàng sẽ tổ chức hoặc gửi bạn đi học, không để bạn vận hành khi chưa có. Hỏi thẳng ai tổ chức lớp đó, học ở đâu, bao giờ thi, ai trả chi phí.
Kiểm gì trước khi nhận việc có đào tạo
Đa số doanh nghiệp làm đàng hoàng, nhưng vài câu hỏi giúp bạn tránh được số ít nơi không như vậy:
- Tên doanh nghiệp đầy đủ và địa chỉ xưởng thật. Nơi tuyển ở một chỗ, nơi làm ở một chỗ khác là bình thường, nhưng bạn phải biết chính xác nơi làm.
- Có thu tiền của bạn không. Phí "đào tạo", "giữ chỗ", "đồng phục" phải nộp trước khi vào xưởng là dấu hiệu nên dừng lại hỏi kỹ.
- Thời gian đào tạo có tính công không, tính thế nào, có hợp đồng thử việc hay hợp đồng lao động không.
- Có ràng buộc làm việc sau đào tạo không. Nếu có cam kết làm đủ thời gian, nghỉ sớm phải hoàn trả, hãy xin văn bản đọc trước khi ký.
- Ca kíp, giờ làm, ngày nghỉ và chuyện đi lại, ăn ở nếu xưởng xa nhà.
Những câu này hỏi bình thường, phòng nhân sự trả lời hằng ngày. Nơi nào né tránh hoặc bảo "cứ vào rồi biết" thì bạn nên cân nhắc.
Mẫu câu hỏi gọn, nói được ngay ở bàn tuyển: "Dạ cho em hỏi, em học việc mấy ngày, những ngày đó có tính công không, em ký hợp đồng gì, em làm ở xưởng nào, ca mấy giờ, và em có phải nộp khoản nào trước không ạ." Ghi câu trả lời ngay bên cạnh tên doanh nghiệp, tối về so các nơi với nhau.
Nếu được hẹn phỏng vấn ở một văn phòng nằm ngoài khu công nghiệp, hãy hỏi lại tên người phỏng vấn và gọi vào số chung của doanh nghiệp để xác nhận. Doanh nghiệp tuyển thật luôn trả lời được câu đó.
Ví dụ: anh Quân, 22 tuổi, từ vùng núi xuống khu công nghiệp
Anh Quân (tên giả định) học hết lớp mười hai, làm nương với bố mẹ hai năm, muốn xuống khu công nghiệp ở phía nam tỉnh làm việc. Anh không có nghề, sợ đi xa bị lừa. Cán bộ xã cho biết sắp có phiên giao dịch việc làm lưu động ở xã bên, có mấy doanh nghiệp điện tử và may tham gia.
Anh đến sớm, hỏi ba gian. Một nơi đào tạo năm ngày, có tính công, có ký túc xá, ca ngày ca đêm đổi tuần. Một nơi thu phí giữ chỗ trước khi phỏng vấn, anh bỏ qua. Nơi thứ ba cần người có xe máy tự đi lại, anh không đáp ứng được. Anh nhận lịch phỏng vấn của nơi đầu, gọi lại xác nhận sau hai ngày.
Anh vào làm, học việc năm ngày trên dây chuyền lắp ráp. Sau sáu tháng, anh đăng ký lớp sơ cấp điện buổi tối gần khu công nghiệp để có thêm nghề riêng. Đào tạo tại chỗ cho anh việc làm ngay, còn khoá sơ cấp cho anh nghề mang theo về sau.
Điều giúp anh tránh được nơi thu phí giữ chỗ là đã đọc trước danh sách doanh nghiệp do trung tâm công bố: nơi đó không có tên trong danh sách, chỉ là một gian đặt nhờ ở góc sân. Hai phút đối chiếu đã cứu anh một khoản tiền và một chuyến đi vô ích.
Lỗi hay gặp khi tìm việc có đào tạo tại chỗ
Đi theo xe đưa đón của người lạ. Có người rủ đi làm xa, bao xe, bao ăn ở, nhưng không nói rõ tên doanh nghiệp. Chỉ đi khi biết chính xác nơi làm và đã đối chiếu qua trung tâm dịch vụ việc làm hoặc xã.
Chọn nơi trả nhiều trong lời quảng cáo mà không hỏi ca làm. Con số trong lời mời thường đã gồm tăng ca. Hỏi số giờ làm thật mỗi tuần, có làm đêm không, rồi mới so giữa các nơi.
Giao giấy tờ gốc cho nơi tuyển. Nơi tuyển chỉ cần bản sao và xem bản gốc. Không giao căn cước, bằng cấp gốc cho ai giữ hộ.
Ký giấy mà không đọc vì đông người chờ. Ở buổi tuyển số đông, giấy tờ hay được phát hàng loạt. Bạn có quyền xin đọc kỹ, mang về đọc, hoặc nhờ người nhà xem trước khi ký.
Làm vài năm mà không học thêm gì. Đào tạo tại chỗ chỉ dạy một công đoạn. Nếu không tự học thêm, khi doanh nghiệp giảm đơn bạn sẽ gần như bắt đầu lại từ đầu. Dành thời gian học một khoá sơ cấp đúng nghề sau năm làm việc đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp đào tạo tại chỗ có thu phí đào tạo không?
Phần lớn doanh nghiệp tuyển lao động phổ thông tự chịu chi phí đào tạo vì họ cần người. Nếu nơi tuyển yêu cầu nộp tiền trước khi được nhận vào học việc, hãy hỏi rõ khoản đó là gì, có biên lai không, và so với các nơi khác.
Đào tạo tại chỗ có được cấp chứng chỉ nghề không?
Thường chỉ có giấy xác nhận của doanh nghiệp hoặc ghi nhận nội bộ. Một số doanh nghiệp liên kết với trường nghề để cấp chứng chỉ sơ cấp. Hỏi rõ khi phỏng vấn nếu bạn cần chứng chỉ.
Học việc xong không theo được thì có bị phạt không?
Tuỳ thoả thuận bạn đã ký. Nếu chỉ thử việc thì hai bên thường được chấm dứt theo luật. Nếu có cam kết làm việc sau đào tạo, đọc kỹ điều khoản hoàn trả trước khi ký.
Ở nông thôn xa khu công nghiệp thì tìm việc có đào tạo thế nào?
Hỏi xã xem có doanh nghiệp về tuyển hoặc có phiên giao dịch việc làm lưu động không, và hỏi trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh danh sách vị trí có ký túc xá, có xe đưa đón.
Học sinh vừa xong lớp chín có vào làm doanh nghiệp đào tạo tại chỗ được không?
Người chưa đủ mười tám tuổi chỉ được làm một số công việc nhất định, với điều kiện về giờ làm và an toàn. Nhiều doanh nghiệp chỉ nhận từ mười tám tuổi. Với học sinh vừa xong THCS, học trung cấp hoặc khoá sơ cấp thường là lựa chọn hợp hơn.