Trước khi đến tận nơi, một cuộc gọi chừng mười phút cho mỗi lớp là đủ để loại bớt những nơi không hợp: hỏi lịch khai giảng, số giờ thực hành, giấy được cấp, các khoản phải đóng và có được đến xem lớp đang học hay không. Gọi ba nơi, ghi vào cùng một bảng, bạn sẽ thấy ngay nơi nào đáng đi xem.
Nhiều người ngại gọi vì sợ bị mời mọc hoặc không biết hỏi gì. Bài này đưa sẵn kịch bản: chuẩn bị gì, mở lời thế nào, 12 câu nên hỏi theo thứ tự, cách nghe câu trả lời để biết điểm tốt và điểm cần dè chừng, bảng ghi để so, và bước tiếp theo sau cuộc gọi là đi xem lớp.
Chuẩn bị trước khi bấm số
Gọi khi chưa chuẩn bị thường kết thúc bằng câu "em suy nghĩ thêm" mà không biết thêm được gì. Năm phút chuẩn bị sau giúp cuộc gọi đáng giá:
- Chọn giờ gọi: giữa buổi sáng hoặc đầu giờ chiều ngày thường. Tránh giờ nghỉ trưa và tối muộn.
- Một tờ giấy kẻ sẵn bảng với các cột là câu hỏi, các hàng là từng nơi. Ghi trong lúc nghe, đừng tin vào trí nhớ.
- Biết mình muốn gì: nghề gì, học được buổi nào trong tuần, đi xa tối đa bao nhiêu, cần đi làm sau bao lâu.
- Thông tin của mình: tuổi, trình độ văn hoá, đã làm việc gì liên quan, có thuộc diện hỗ trợ nào không.
- Danh sách ba nơi lấy từ trung tâm dịch vụ việc làm, xã, trường nghề hoặc người quen giới thiệu, không chỉ từ quảng cáo.
Nếu bạn ngại nói chuyện điện thoại, nhờ người nhà ngồi cạnh ghi giúp. Một người hỏi, một người ghi, cuộc gọi gọn hơn nhiều.
Mở lời thế nào để được trả lời thật
Câu mở đầu nên ngắn, nói rõ bạn là ai và bạn cần gì, để người nghe máy biết chuyển bạn tới đúng người. Ví dụ:
"Chào anh chị, em tên Hoa, ở phường bên, hai mươi ba tuổi. Em đang tìm lớp ngắn hạn nghề điện lạnh, học được buổi tối, em muốn hỏi vài thông tin về lớp sắp khai giảng. Anh chị có phải người phụ trách lớp này không ạ?"
Câu này làm được ba việc: bạn tự giới thiệu, bạn nói rõ nghề và điều kiện, và bạn hỏi ngay người phụ trách. Nếu người nghe máy chỉ là lễ tân, họ sẽ chuyển hoặc hẹn gọi lại. Ghi tên người bạn đã nói chuyện. Khi bị mời "anh chị cứ qua đây tư vấn trực tiếp", bạn vẫn lịch sự hỏi tiếp vài câu chính: "Dạ em sẽ qua, nhưng anh chị cho em hỏi trước mấy câu để em sắp xếp thời gian ạ." Nơi dạy đàng hoàng sẽ trả lời được qua điện thoại những câu cơ bản như lịch, thời lượng và loại giấy được cấp.
12 câu nên hỏi, theo thứ tự
Thứ tự dưới đây đi từ chuyện dễ trả lời tới chuyện khó, để cuộc gọi không bị cụt ngay từ đầu. Không cần hỏi đủ cả 12 câu nếu đã thấy không hợp:
- Lớp nghề này khi nào khai giảng, đã chốt ngày chưa?
- Học ở địa chỉ nào, lý thuyết và thực hành có cùng một chỗ không?
- Học bao nhiêu buổi một tuần, mỗi buổi mấy giờ, tổng cộng bao nhiêu giờ?
- Trong số giờ đó, bao nhiêu là thực hành, mỗi học viên được đứng máy hay bàn tập riêng bao lâu?
- Lớp có bao nhiêu người, ai dạy, thầy cô có đang làm nghề không?
- Học xong được cấp giấy gì, ai cấp, bao lâu thì nhận?
- Học phí là bao nhiêu, đã gồm vật tư, dụng cụ, lệ phí cấp giấy chưa?
- Đóng một lần hay chia đợt, nghỉ giữa chừng thì xử lý thế nào?
- Có hỗ trợ học phí cho người thuộc diện nào không?
- Học viên khoá trước thường làm ở đâu sau khi học?
- Có điều kiện gì về tuổi, sức khoẻ, trình độ không, hồ sơ cần gì?
- Em có thể đến xem một buổi đang học không, vào buổi nào?
Câu cuối là câu quan trọng nhất. Nơi nào cho xem lớp đang học là nơi tự tin vào cách mình dạy.
Nghe câu trả lời: dấu hiệu tốt và dấu hiệu cần dè chừng
Cách người ta trả lời nói lên nhiều điều như nội dung câu trả lời. Bảng dưới gom các kiểu trả lời hay gặp:
| Câu hỏi | Trả lời đáng yên tâm | Trả lời cần hỏi thêm |
|---|---|---|
| Khi nào khai giảng? | Có ngày cụ thể hoặc nói rõ đang chờ đủ bao nhiêu người | "Anh chị cứ đóng trước, đủ người là học" |
| Bao nhiêu giờ thực hành? | Nêu được số giờ hoặc tỉ lệ, mô tả bàn tập, máy | "Học là làm được ngay", không nói số |
| Ai dạy? | Nói được tên, kinh nghiệm, đang làm nghề hay dạy ở trường | "Thầy cô giỏi lắm", không nói gì cụ thể |
| Giấy được cấp? | Nói rõ loại: chứng chỉ sơ cấp, chứng chỉ đào tạo hay giấy chứng nhận | "Chứng chỉ có giá trị", không nói loại |
| Học phí gồm gì? | Tách từng khoản, nói rõ khoản nào tính riêng | "Trọn gói", không tách được |
| Đến xem lớp được không? | Hẹn buổi cụ thể | Từ chối hoặc hẹn mãi không được |
Một câu trả lời chưa tốt chưa phải là lý do loại ngay. Người nghe máy có thể không biết hết. Nhưng nếu ba bốn câu đều mơ hồ và người ta chỉ muốn bạn chuyển tiền giữ chỗ, hãy đặt nơi đó xuống cuối danh sách.
Bảng ghi để so ba nơi sau khi gọi
Sau ba cuộc gọi, bảng của bạn nên trông giống mẫu dưới. Đây là ví dụ điền thử cho người muốn học điện lạnh buổi tối ở một thành phố du lịch, các thông tin là giả định:
| Mục | Nơi A: trường cao đẳng | Nơi B: trung tâm tư nhân | Nơi C: công ty tự đào tạo |
|---|---|---|---|
| Khai giảng | Chờ đủ người, dự kiến tháng sau | Tuần sau | Mỗi tháng một đợt |
| Thời lượng | Ba tháng, buổi tối | Sáu tuần, buổi tối | Bốn tuần, cuối tuần |
| Thực hành | Phần lớn ở xưởng, bàn tập riêng | Chưa nói rõ | Trên máy của khách, theo thợ |
| Giấy được cấp | Chứng chỉ sơ cấp | Giấy chứng nhận nội bộ | Xác nhận của công ty |
| Các khoản | Học phí, vật tư tính riêng | Trọn gói, không tách | Không thu, có cam kết làm thử |
| Cho xem lớp | Có, hẹn tối thứ tư | Hẹn qua tư vấn | Có, hẹn sáng chủ nhật |
| Người đã nói chuyện | Cô phụ trách khoa điện | Lễ tân | Trưởng nhóm kỹ thuật |
Nhìn bảng, bạn thấy ngay ô nào còn trống hoặc mơ hồ: đó là việc phải làm khi đi xem lớp. Dòng cuối, người đã nói chuyện, nghe có vẻ thừa nhưng rất hữu ích khi gọi lại, vì bạn hỏi đúng người đã biết chuyện của mình.
Sau cuộc gọi: đi xem lớp trước khi đăng ký
Gọi xong ba nơi, chọn một hai nơi trả lời rõ nhất để đến xem. Một buổi đi xem lớp nên gồm các việc sau:
- Đến đúng buổi đã hẹn, đúng giờ lớp đang học, không đến lúc lớp đã tan.
- Đứng xem mười lăm, hai mươi phút ở xưởng: học viên có được thực hành không, thầy có đi từng bàn sửa không, máy có đủ không.
- Hỏi chuyện một hai học viên trong giờ giải lao: học được bao lâu rồi, thấy lớp thế nào.
- Đối chiếu với điều đã nghe qua điện thoại: lịch, giờ, số học viên, giấy được cấp.
- Xin văn bản về học phí, lịch học, nội quy trước khi đóng tiền.
Đi xem lớp mất một buổi, nhưng thường tiết kiệm cho bạn vài tháng học không đúng chỗ.
Nếu nơi dạy hẹn bạn đến vào giờ không có lớp, chỉ để ngồi phòng tư vấn, hãy xin hẹn lại vào giờ học. Phòng tư vấn nơi nào cũng đẹp; xưởng mới là chỗ cho thấy lớp dạy thật thế nào. Đi cùng một người biết nghề, như người thân đang làm thợ, càng tốt: họ nhìn máy và cách thầy sửa tay là biết lớp có ra gì.
Lỗi hay gặp khi gọi hỏi lớp
Chỉ gọi một nơi. Một nơi thì không có gì để so. Câu trả lời nghe hợp lý đến đâu cũng cần một hai nơi khác để biết đó là mức bình thường hay không.
Hỏi học phí đầu tiên. Mở đầu bằng học phí thường nhận về một con số và lời mời đến tư vấn. Hỏi lịch, thời lượng, thực hành trước, học phí sau, bạn sẽ được nhiều thông tin hơn.
Không ghi lại. Sau ba cuộc gọi, mọi thứ lẫn vào nhau. Ghi ngay trong lúc nghe, kể cả những chữ người ta dùng, như "trọn gói", "cấp tốc".
Đồng ý giữ chỗ ngay trong cuộc gọi. Lời mời giữ chỗ hay đi kèm hạn chót gấp. Nói rằng bạn sẽ đến xem lớp rồi quyết định; lớp tốt không mất đi chỉ vì bạn chờ vài ngày.
Gọi số trên tờ rơi mà không hỏi địa chỉ. Câu đầu tiên với một nơi bạn chưa biết nên là địa chỉ cơ sở dạy. Nơi không chịu nói địa chỉ thì không cần hỏi tiếp các câu còn lại.
Ví dụ: anh Dũng, 38 tuổi, gọi ba nơi học điện lạnh
Anh Dũng (tên giả định) làm bảo vệ ở một khu nghỉ dưỡng ven biển, muốn học điện lạnh để chuyển sang làm kỹ thuật, vì mùa hè máy lạnh ở khu nghỉ hỏng liên tục. Anh có ba nơi: lớp sơ cấp của trường cao đẳng trong tỉnh, một trung tâm tư nhân ở thành phố, và lớp ngắn do một công ty điện lạnh tự mở.
Anh gọi cả ba trong một buổi sáng, ghi vào cùng một bảng. Trường có lớp tối, ba tháng, chứng chỉ sơ cấp, chờ đủ người, cho xem lớp. Trung tâm tư nhân có lớp ngay tuần sau, sáu tuần, giấy chứng nhận nội bộ, học phí trọn gói, hẹn "cứ qua tư vấn". Công ty dạy bốn tuần trên máy thật của khách, ưu tiên nhận người học xong vào làm thử, giấy xác nhận của công ty.
Anh đi xem lớp của trường và lớp của công ty. Anh chọn học lớp của trường để có chứng chỉ, đồng thời xin công ty cho đi theo thợ cuối tuần. Bảng ghi giúp anh không bị cuốn theo nơi nói hay nhất, mà chọn theo thứ anh thực sự cần.
Câu hỏi thường gặp
Gọi điện hỏi lớp có bị làm phiền bằng tin nhắn quảng cáo không?
Có thể. Bạn có thể chỉ để lại tên và nói sẽ chủ động gọi lại. Nếu bị gọi mời liên tục, nói rõ bạn đã chọn nơi khác. Nơi dạy đàng hoàng sẽ tôn trọng điều đó.
Nơi dạy không trả lời học phí qua điện thoại thì sao?
Một số nơi muốn tư vấn trực tiếp vì học phí tuỳ đối tượng hỗ trợ. Bạn có thể hỏi khoảng chung hoặc hỏi các khoản gồm những gì. Nếu không nói được gì cả, hãy cân nhắc trước khi đến.
Có nên gọi cho cả trường công và trung tâm tư nhân không?
Nên. Hai loại có điểm mạnh khác nhau về lịch, thời lượng, giấy được cấp. Gọi cả hai giúp bạn so được trên cùng một bảng và chọn theo nhu cầu thật của mình.
Có nên đóng tiền giữ chỗ qua điện thoại không?
Tốt nhất là không đóng trước khi đã đến xem lớp và nhận văn bản về học phí. Nếu buộc phải giữ chỗ, chuyển vào tài khoản đứng tên cơ sở đào tạo và giữ biên nhận.
Hỏi học viên khoá trước bằng cách nào?
Xin nơi dạy cho gặp học viên đang học khi đi xem lớp, hoặc hỏi thợ đang làm nghề trong vùng xem họ học ở đâu. Người trong nghề thường nói rất thẳng về nơi họ từng học.