Muốn học nghề mà không phải đi xa, bạn có năm nguồn lớp trong tầm đi về trong ngày: lớp lưu động của trường nghề mở tại xã, lớp do hội phụ nữ, hội nông dân, đoàn thanh niên phối hợp mở, lớp của trung tâm dịch vụ việc làm, doanh nghiệp trong vùng tự đào tạo, và học việc ở cơ sở làm nghề quanh xóm. Phần lớn những lớp này không đăng ở đâu xa; tin nằm ở xã, ở hội, ở người làm nghề.
Bài này dành cho người có lý do thật để ở gần nhà: con nhỏ, cha mẹ già, ruộng vườn, sức khoẻ hoặc đơn giản là không có tiền ở trọ. Dưới đây là cách tìm từng nguồn, cách làm cho lớp lưu động về được xã mình, cách học việc an toàn, và những trường hợp mà đi xa một đợt ngắn là đáng.
Năm nguồn lớp trong tầm đi về trong ngày
Đọc bảng theo cột "nghe tin ở đâu": đó là chỗ bạn cần ghé hoặc hỏi trong tuần này.
| Nguồn | Nghe tin ở đâu | Nghề thường mở | Giấy cuối khoá |
|---|---|---|---|
| Lớp lưu động của trường nghề công lập | Cán bộ phụ trách lao động ở UBND xã, loa xã, nhà văn hoá thôn | May, điện dân dụng, sửa máy nông nghiệp, chăn nuôi, trồng trọt | Chứng chỉ sơ cấp hoặc giấy chứng nhận tuỳ thời lượng |
| Lớp phối hợp với hội đoàn thể | Chi hội phụ nữ, chi hội nông dân, đoàn thanh niên ở thôn | Nấu ăn, làm bánh, đan lát, trồng nấm, bán hàng qua mạng | Thường là giấy chứng nhận |
| Trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh | Phiên giao dịch việc làm, điểm tư vấn đặt ở xã, người đang hưởng trợ cấp | Nghề doanh nghiệp đang đặt hàng | Tuỳ khoá |
| Doanh nghiệp trong vùng tự đào tạo | Tin tuyển ở cổng nhà máy, nhóm việc làm của xã | Công nhân chế biến, may, lắp ráp, đóng gói | Doanh nghiệp xác nhận nội bộ |
| Học việc ở cơ sở quanh xóm | Hỏi thẳng chủ tiệm, chủ xưởng, người làng nghề | Sửa xe, mộc, nhôm kính, làm tóc, làng nghề truyền thống | Thường không có giấy, có thể học thêm để thi |
Nguồn đầu tiên và thứ hai hay bị bỏ lỡ nhất, vì tin chỉ đọc một hai lần trên loa hoặc nói trong buổi họp thôn. Nếu bạn không đi họp, nhờ người nhà đi họp hỏi giùm, hoặc ghé UBND xã hỏi trực tiếp lịch lớp quý tới.
Làm cho lớp lưu động về được xã mình
Lớp lưu động thường chỉ mở khi đủ số người tối thiểu và có chỗ học. Nếu xã bạn chưa có lớp, bạn có thể tự đề xuất theo trình tự sau:
- Hỏi cán bộ phụ trách lao động ở xã: năm nay tỉnh có kế hoạch mở lớp nghề gì cho xã, nghề nào còn thiếu người đăng ký.
- Nếu nghề bạn muốn chưa có, hỏi xem cần bao nhiêu người thì trường mới mở, và ai là người tổng hợp danh sách.
- Gom người: rủ hàng xóm, chị em trong chi hội, thanh niên trong thôn cùng quan tâm. Ghi tên, năm sinh, số căn cước, thời gian rảnh của từng người.
- Đề xuất chỗ học: nhà văn hoá thôn, hội trường xã, xưởng của một hộ làm nghề. Có chỗ học sẵn là lý do mạnh để lớp về.
- Nộp danh sách qua xã hoặc hội đoàn thể, hỏi lại sau hai tuần. Lớp có thể mở trong đợt kế tiếp chứ không ngay.
Người đứng ra gom danh sách thường được ưu tiên giữ chỗ và được trường liên hệ trực tiếp. Bạn không cần là cán bộ để làm việc này; nhiều lớp mở được nhờ một người chịu khó đi rủ.
Học việc ở cơ sở quanh xóm: được gì, cần giữ gì
Được làm việc thật từ ngày đầu. Tiệm sửa xe, xưởng mộc, xưởng nhôm kính, làng nghề cho bạn đụng vào khách thật, vật liệu thật. Đó là thứ lớp học nào cũng thiếu.
Thường không có giấy. Nếu sau này bạn cần chứng chỉ để xin việc ở doanh nghiệp, có thể đăng ký học hoặc thi tại trường nghề khi đã có tay; nhiều trường có hình thức đánh giá kỹ năng cho người đã làm nghề.
Cần nói rõ thoả thuận từ đầu. Học bao lâu, giờ giấc thế nào, có được trả công phần việc làm được không, ai chịu khi làm hỏng. Bộ luật Lao động 2019 có quy định về học nghề, tập nghề tại nơi làm việc; một tờ thoả thuận viết tay có chữ ký hai bên đã đỡ hơn nhiều so với lời nói.
Giữ an toàn dù chủ không nhắc. Kính khi mài cắt, găng khi cầm hoá chất, ngắt điện khi sửa. Cơ sở nhỏ hay xem nhẹ chuyện này, nhưng người chịu tai nạn là bạn.
Đừng ở mãi chỗ không dạy. Nếu sau một tháng bạn chỉ quét dọn, rửa đồ, chạy vặt mà không được cầm việc, nói chuyện với chủ một lần; không đổi thì tìm cơ sở khác.
Tính "gần" cho đúng: quãng đường, giờ giấc và người trông nhà
Gần nhà không chỉ là số cây số. Một lớp cách nhà mười lăm cây số học buổi chiều có thể dễ theo hơn lớp cách năm cây số mà học sáng sớm trùng giờ đưa con đi học. Trước khi đăng ký, viết ra một ngày bình thường của bạn: mấy giờ phải ở nhà, ai trông con, ai lo cơm, việc đồng áng vào giờ nào. Sau đó đặt giờ học vào, xem chỗ nào vướng.
Với người có con nhỏ, lớp ở xã học hai ba buổi một tuần thường dễ duy trì hơn lớp ở trường học năm buổi. Với người lo ruộng vườn, lớp học chiều tối hoặc sau vụ thu hoạch hợp hơn. Với người đi xe máy cũ, đường đất mùa mưa, hãy tính cả những ngày không đi được.
Khi hỏi lớp, nói luôn hoàn cảnh của mình: "Em có con nhỏ, chỉ học được buổi chiều" hay "Em phải về trước năm giờ". Nhiều lớp ở xã điều chỉnh giờ khi đa số học viên cùng vướng một khung giờ. Lớp không chịu điều chỉnh gì thì ít nhất bạn biết trước để chọn lớp khác.
Ví dụ: chị Mai, hai con nhỏ, học nghề ngay tại thôn
Chị Mai, 31 tuổi, ở một xã vùng trước đây thuộc tỉnh Hà Nam, nay là Ninh Bình. Chồng đi làm xa, chị ở nhà với hai con, đứa nhỏ ba tuổi. Chị muốn học may để nhận gia công tại nhà nhưng lớp ở trường cách hơn hai mươi cây số, học cả ngày. Trong buổi họp chi hội phụ nữ, chị nói ý định của mình, và hoá ra có thêm bảy người cũng muốn học.
Chi hội gửi danh sách lên hội phụ nữ xã; xã làm việc với trường nghề, lớp may công nghiệp mở ở nhà văn hoá thôn, học các buổi chiều trong khoảng ba tháng, trường chở máy về. Chị gửi con nhỏ cho bà nội buổi chiều. Học xong, một cơ sở may gia công trong vùng nhận cả nhóm làm hàng tại nhà theo đơn. Chị không có mức thu nhập cố định, nhưng làm được ở nhà và trông được con.
Điều đáng chú ý là lớp không tự đến; nó đến vì có người nói ra và có đủ người. Nếu chị chỉ ngồi chờ thông báo, có thể phải đợi thêm một năm. Và cũng nhờ học cùng người trong thôn, khi cơ sở gia công cần người, họ gọi một lần là có cả nhóm, chứ không ai nhận đơn lẻ từng người ở rải rác.
Khi nào nên chịu đi xa một đợt
Học gần nhà là ưu tiên đúng với nhiều người, nhưng có vài trường hợp đi xa một đợt ngắn đáng hơn:
- Nghề cần thiết bị lớn mà lớp lưu động không mang về được: vận hành máy công trình, hàn kết cấu, cơ khí chính xác.
- Nghề phải thi lấy chứng chỉ ở cơ sở có sân, có xưởng đạt chuẩn: lái xe, một số chứng chỉ thợ hàn.
- Ở vùng bạn chỉ có lớp nghề mà không có nơi thuê: học gần nhà xong vẫn phải đi xa để làm.
- Lớp gần nhà đã mở nhiều năm cùng một nghề, học viên ra không ai làm nghề đó, dấu hiệu nghề đã bão hoà ở vùng.
Nếu phải đi xa, chọn khoá học dồn ngắn rồi về, hỏi trường có ký túc xá hay nhà trọ gần trường không, và sắp xếp người trông nhà trước. Đi một đợt có kế hoạch khác hẳn đi rồi lửng lơ không biết bao giờ về.
Cũng có cách lai: học phần lý thuyết và thao tác nền ở lớp gần nhà, chỉ đi xa một hai tuần cuối để thực hành trên máy lớn hoặc thi lấy chứng chỉ. Hỏi trường nghề của tỉnh xem nghề bạn chọn có chia đợt như vậy được không; nhiều nơi sắp xếp được khi có nhóm học viên cùng yêu cầu.
Lỗi hay gặp khi chọn lớp gần nhà
Học gần nhà tiện, nhưng cái tiện ấy dễ làm người ta bỏ qua những câu hỏi lẽ ra phải hỏi. Mấy lỗi sau hay gặp nhất ở lớp tại xã và học việc trong xóm:
| Lỗi | Vì sao hay gặp | Sửa thế nào |
|---|---|---|
| Đăng ký lớp nào về xã cũng học, không xem nghề có ai thuê | Lớp miễn phí, gần, bạn bè cùng học | Hỏi trước: học xong ai trong vùng sẽ thuê hoặc mua hàng của mình |
| Không hỏi thiết bị thực hành | Nghĩ lớp của trường thì đủ máy | Hỏi mấy người một máy, bao nhiêu buổi thực hành |
| Bỏ buổi vì việc nhà, việc đồng | Học ngay cạnh nhà nên coi nhẹ | Báo nhà lịch học, nhờ người thay phiên trước |
| Học việc mà không thoả thuận gì | Ngại nói chuyện tiền công với người quen | Viết vài dòng thoả thuận ngay tuần đầu |
| Học xong không giữ liên lạc với thầy và bạn học | Lớp tan, ai về nhà nấy | Lập nhóm nhắn tin của lớp, chia sẻ việc, đơn hàng |
Lỗi cuối hay bị xem nhẹ nhưng lại đáng tiếc nhất. Ở nông thôn, việc làm đầu tiên sau khoá thường đến qua bạn cùng lớp hoặc thầy dạy, ai nhận được đơn hàng lớn thì gọi người cùng làm. Một nhóm học viên giữ được liên lạc chính là mạng lưới việc làm đầu tiên của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết xã mình sắp có lớp học nghề?
Hỏi cán bộ phụ trách lao động ở UBND xã về kế hoạch lớp trong năm, theo dõi loa xã và các buổi họp thôn, hỏi chi hội phụ nữ, chi hội nông dân, đoàn thanh niên. Kế hoạch thường có từ đầu năm.
Lớp lưu động cần bao nhiêu người mới mở?
Mỗi trường, mỗi nghề có mức riêng, thường là một nhóm vài chục người. Hỏi cán bộ xã hoặc trường số tối thiểu, rồi gom đủ danh sách kèm thông tin để nộp một lần.
Học lớp ở xã có được cấp chứng chỉ không?
Nếu lớp do trường nghề tổ chức theo chương trình sơ cấp và bạn học đủ, qua kiểm tra, bạn được cấp chứng chỉ sơ cấp như học ở trường. Lớp ngắn hơn ba tháng thường cấp giấy chứng nhận.
Học việc ở tiệm trong xóm có cần ký giấy tờ gì không?
Nên có một tờ thoả thuận ghi thời gian học, giờ giấc, việc được giao, có công hay không và trách nhiệm khi làm hỏng. Không cần phức tạp, nhưng có chữ ký hai bên để tránh hiểu lầm về sau.
Có con nhỏ thì học nghề gần nhà kiểu nào dễ theo nhất?
Lớp tại thôn hoặc xã học vài buổi một tuần vào giờ có người trông con là dễ theo nhất. Nói hoàn cảnh với lớp ngay khi đăng ký, vì nhiều lớp ở xã sắp giờ theo số đông học viên.
Ở vùng núi xa trung tâm thì tìm lớp gần nhà thế nào?
Hỏi xã về lớp lưu động cho đồng bào và lao động nông thôn, vì trường nghề thường có kế hoạch đưa lớp lên tận xã. Hỏi thêm hội nông dân, đoàn thanh niên xã, vì lớp ở vùng xa hay mở theo nhóm do các hội gom người.