Mùa nông nhàn là lúc hợp nhất để người làm nông học một khoá ngắn: chọn khoá vừa khít khoảng trống giữa hai vụ ở vùng mình, đăng ký từ trước khi gặt, và ưu tiên nghề dùng được cả lúc làm ruộng lẫn lúc rảnh như sửa máy nông nghiệp, kỹ thuật chăn nuôi, trồng nấm, nề phụ, điện dân dụng. Khoá kéo sang mùa cấy, mùa thu hoạch cà phê hay mùa trái chín thì gần như chắc bỏ dở, dù người học có quyết tâm đến đâu.
Mỗi vùng có lịch rảnh khác nhau, và nhiều xã đã quen mở lớp đúng vào khoảng đó. Phần dưới là bảng khoảng trống theo vùng, cách đăng ký sớm, nhóm nghề hợp với người làm nông, cách chia việc trong nhà để cả hai vợ chồng cùng học được, một ví dụ ở đồng bằng sông Cửu Long và những lỗi làm khoá nông nhàn thành khoá bỏ dở.
Khoảng trống giữa hai vụ ở từng vùng
Lịch thời vụ mỗi xã mỗi khác, còn tuỳ giống, tuỳ nước. Bảng dưới chỉ nêu khung thường gặp để bạn ước khoá dài bao nhiêu là vừa; hỏi cán bộ nông nghiệp xã để có lịch chính xác của vùng mình.
| Vùng | Thường rảnh vào | Khoảng trống dài chừng | Khoá hợp |
|---|---|---|---|
| Đồng bằng và trung du phía Bắc trồng lúa hai vụ | Sau gặt vụ mùa, cuối năm, trừ nơi làm vụ đông | Một đến hai tháng | Khoá một tháng, sơ cấp học tối kéo sang đầu năm |
| Ven biển miền Trung | Mùa mưa bão cuối năm, biển động, ruộng nghỉ | Hai đến ba tháng nhưng hay đứt đoạn vì bão | Khoá học tại xã, chia đợt ngắn |
| Đầu nguồn đồng bằng sông Cửu Long | Mùa nước nổi, ruộng ngập | Hai đến ba tháng | Khoá sơ cấp trọn, nghề gắn với nước như nuôi thuỷ sản, sửa máy ghe |
| Vùng cà phê Tây Nguyên | Giữa mùa mưa khi vườn đã chăm xong đợt chính | Vài tuần, xen kẽ | Khoá ngắn học theo buổi, không học dồn |
| Vùng cây ăn trái | Sau khi thu trái, trước đợt xử lý ra hoa | Vài tuần đến hơn một tháng | Khoá ngắn về chính cây trồng, bán hàng qua mạng, sơ chế |
Vùng làm ba vụ lúa một năm thường không có mùa rảnh dài; người ở đó hợp với lớp học buổi tối hoặc chia nhiều đợt hơn là khoá dồn. Đừng cố chen khoá ba tháng vào một khoảng trống chỉ năm tuần.
Đăng ký từ trước khi gặt
Lớp nông nhàn ở xã thường được lên kế hoạch từ đầu năm và chốt danh sách trước mùa rảnh. Đợi gặt xong mới hỏi thì danh sách đã đủ. Nhịp hợp lý như sau:
- Khoảng hai tháng trước mùa rảnh: hỏi cán bộ lao động xã, hội nông dân, hội phụ nữ xem năm nay có lớp gì, mở lúc nào, học ở đâu.
- Khoảng một tháng trước: nộp tên, giấy tờ, giấy xác nhận diện hỗ trợ nếu có. Hỏi lịch học cụ thể từng tuần, không chỉ ngày khai giảng.
- Trong lúc gặt: sắp xếp máy, công thợ, phơi sấy để không vướng tuần đầu khoá học. Tuần đầu thường học an toàn và nền, nghỉ là hụt.
- Tuần đầu khoá học: hỏi thầy ngày kết thúc chắc chắn, nói trước nếu có thể vướng vụ sau để thầy sắp bài thực hành quan trọng sớm hơn.
- Trước vụ sau: xong kiểm tra, nhận giấy, giữ liên lạc lớp. Nếu khoá chưa xong mà vụ đã đến, hỏi lớp cho học bù ở đợt sau thay vì bỏ ngang.
Nếu xã chưa có lớp hợp, có thể gom người đề xuất lớp cho mùa rảnh năm sau. Kế hoạch đào tạo nghề cho lao động nông thôn thường lập theo năm, đề xuất sớm có cơ hội được xếp vào.
Nghề nào dùng được cả lúc làm ruộng lẫn lúc rảnh
Sửa chữa máy nông nghiệp. Máy cày, máy gặt, máy bơm, máy phun hỏng vào đúng mùa cao điểm. Biết sửa máy nhà mình đã đỡ tiền thuê thợ; sửa giỏi thì hàng xóm gọi. Khoá thường gồm động cơ nhỏ, truyền động, điện cơ bản.
Kỹ thuật chăn nuôi và thú y cơ sở. Dùng ngay trong chuồng nhà, lại có thể làm dịch vụ tiêm phòng, chăm sóc vật nuôi cho cả xóm. Hành nghề thú y có quy định riêng về chứng chỉ; hỏi cơ quan chuyên môn thú y của tỉnh trước khi nhận làm cho người khác.
Trồng nấm, làm giá thể, sơ chế nông sản. Tận dụng rơm rạ, mùn cưa, phụ phẩm sau vụ, làm được trong lúc rảnh, bán ở chợ quê hoặc cho thương lái. Khoá ngắn thường dạy cả khâu khử trùng, vốn là khâu hay hỏng nhất.
Nề phụ, điện dân dụng, hàn cơ bản. Mùa rảnh cũng là mùa người quê sửa nhà, làm chuồng, dựng mái che. Có nghề phụ xây dựng là có việc quanh xã mà không phải đi xa.
Bán nông sản qua mạng, đóng gói. Khoá ngắn về chụp ảnh sản phẩm, đóng gói, giao hàng giúp bán chính nông sản nhà mình tốt hơn. Đây là nghề "đi kèm" chứ không thay ruộng.
Chia việc trong nhà để vợ chồng cùng học được
Ở nhiều nhà, mùa rảnh chỉ rảnh cho một người, người còn lại vẫn lo con, lo chợ, lo vật nuôi. Nếu cả hai cùng muốn học, đừng đăng ký cùng một khung giờ. Một người học lớp buổi sáng ở xã, người kia học lớp chiều tối hoặc đợt sau. Hai khoá khác nghề còn tốt hơn: chồng học sửa máy, vợ học chăn nuôi hoặc sơ chế, nhà có hai nghề phụ bổ sung cho nhau.
Với người còn cha mẹ già hoặc con nhỏ, trao đổi lịch trước với ông bà, anh chị em. Viết lịch học lên một tờ giấy dán trong nhà, ghi ngày nào ai trông con, ai cho gà lợn ăn. Nghe đơn giản nhưng nhiều người bỏ khoá chỉ vì một tuần không ai trông con và từ đó không đi lại nữa.
Nếu nhà bạn có vật nuôi lớn hoặc ao cá, đừng chọn khoá mà mỗi buổi phải đi cả ngày. Lớp học nửa buổi ở xã, về kịp cho ăn, là lựa chọn bền nhất.
Thêm một điều ít ai nghĩ tới: tiền mặt mùa rảnh. Sau gặt, nhà nông thường vừa bán lúa, có tiền trong tay nhưng cũng phải trả nợ vật tư, lo đám tiệc cuối năm. Trước khi học, để riêng một khoản cho đi lại và ăn uống trong suốt khoá, dù lớp được hỗ trợ học phí. Học giữa chừng mà hết tiền xăng xe là lý do bỏ lớp phổ biến không kém gì vướng vụ.
Ví dụ: vợ chồng anh Sáu ở vùng đầu nguồn mùa nước nổi
Vợ chồng anh Sáu làm hai vụ lúa ở một xã đầu nguồn của An Giang. Mùa nước nổi, ruộng ngập hơn hai tháng, trước đây anh đi giăng lưới, chị ở nhà. Năm nay, xã thông báo từ giữa năm hai lớp sẽ mở vào mùa nước: sửa chữa máy nông nghiệp và nuôi cá trong ao, lồng. Anh đăng ký lớp sửa máy học buổi sáng, chị đăng ký lớp nuôi cá học buổi chiều để luân phiên trông con.
Lớp sửa máy học trên chính máy cày, máy bơm của người dân đem đến; anh học cách tháo lắp động cơ dầu nhỏ, chỉnh bơm cao áp, thay dây curoa. Khi nước rút, anh đã sửa được máy nhà mình và hai máy của hàng xóm. Chị học xong tận dụng ao sau nhà thả cá, ghi chép theo cách thầy hướng dẫn. Không ai trong nhà bỏ ruộng; ruộng vẫn là chính, nghề mới là phần thêm.
Điều giúp họ học trọn khoá là biết lịch từ giữa năm và chọn hai lớp lệch giờ. Nếu đợi nước lên mới hỏi, có lẽ lớp đã đủ người. Một chi tiết nữa: anh xin số của thầy và lập nhóm nhắn tin với mấy người cùng lớp. Mùa gặt năm sau, máy gặt của một người trong nhóm hỏng giữa đồng, cả nhóm hỏi nhau qua điện thoại và sửa xong trong buổi chiều, khỏi chờ thợ trên thị trấn xuống.
Lỗi làm khoá nông nhàn thành khoá bỏ dở
Người làm nông bỏ khoá giữa chừng hiếm khi vì lười. Thường là vì lịch tính sai từ đầu.
| Lỗi | Chuyện thường xảy ra | Tránh thế nào |
|---|---|---|
| Chọn khoá dài hơn khoảng rảnh | Tuần cuối trùng cấy, bỏ kiểm tra, không có giấy | So ngày kết thúc với lịch vụ của xã trước khi ghi danh |
| Học nghề không gắn với vùng | Học xong không ai thuê, nghề nguội | Chọn nghề dùng được ngay ở nhà và trong xã |
| Học dồn cả ngày trong khi còn vật nuôi | Mệt, bỏ buổi, vật nuôi bị bỏ bê | Chọn lớp nửa buổi gần nhà |
| Mùa bão, mùa nước không có phương án | Lớp nghỉ dài, mất mạch học | Hỏi lớp cách học bù khi thời tiết xấu |
| Học xong để đó tới mùa rảnh năm sau | Quên gần hết thao tác | Làm ngay việc nhỏ trong vụ: sửa máy nhà, chăm vật nuôi theo cách mới |
Lỗi cuối hay gặp nhất với những khoá kỹ thuật. Mỗi tuần dành một buổi làm lại thứ đã học, dù chỉ là tháo lắp lại máy bơm nhà mình, đủ để tay không quên.
Câu hỏi khi hỏi lớp nông nhàn
Khi đến xã hoặc gọi lớp, ngoài các câu chung về giấy, thầy, thiết bị, người làm nông nên hỏi thêm:
- Ngày kết thúc chắc chắn là ngày nào, có thể lùi không nếu mưa bão?
- Học giờ nào, có nửa buổi không, buổi nào bắt buộc có mặt?
- Thực hành trên máy móc, vật nuôi, cây trồng thật của bà con không, hay chỉ trên mô hình?
- Nếu vướng vụ thì học bù ở đâu, đợt nào?
- Lớp có được hỗ trợ cho lao động nông thôn không, cần xác nhận gì của xã?
- Sau khoá có ai hỗ trợ kỹ thuật khi làm ở nhà không, như cán bộ khuyến nông, thầy dạy, nhóm học viên?
Câu cuối đáng hỏi vì người làm nông học xong thường làm một mình ở nhà. Có người để hỏi khi cá bệnh, nấm hỏng hay máy kêu lạ là khác biệt lớn giữa khoá dùng được và khoá chỉ để có giấy.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nông nhàn ở xã thường có lớp nghề gì?
Thường là nghề gắn với nông nghiệp như sửa máy nông nghiệp, chăn nuôi, trồng nấm, nuôi thuỷ sản, và một số nghề phụ như may, nề, điện dân dụng. Hỏi cán bộ lao động xã hoặc hội nông dân để biết kế hoạch năm nay.
Học lớp nông nhàn có được hỗ trợ học phí không?
Lao động nông thôn thường thuộc diện được hỗ trợ đào tạo nghề ngắn hạn theo chính sách của nhà nước và của tỉnh. Mức và điều kiện mỗi năm có thể khác, nên hỏi trực tiếp xã và chuẩn bị giấy tờ xác nhận khi đăng ký.
Vùng làm ba vụ lúa thì học nghề lúc nào?
Ít có khoảng rảnh dài, nên hợp với lớp học buổi tối, cuối tuần hoặc chia thành vài đợt ngắn giữa các vụ. Hỏi trường nghề xem có tổ chức lớp theo đợt cho vùng mình không.
Đang học mà đến vụ thì làm sao?
Báo thầy sớm, hỏi lịch học bù ở đợt sau hoặc lớp khác cùng nghề. Đừng bỏ ngang mà không báo, vì như vậy thường mất luôn quyền học bù và giấy cuối khoá.
Học thú y cơ sở xong có được đi tiêm cho nhà khác không?
Hành nghề thú y cho người khác cần đáp ứng quy định về chứng chỉ hành nghề. Học xong, hỏi cơ quan chuyên môn thú y của tỉnh về điều kiện, còn trong chuồng nhà mình thì áp dụng ngay được.
Khoá nông nhàn ngắn có đủ để mở dịch vụ sửa máy không?
Khoá ngắn đủ để bạn sửa những hỏng hóc thường gặp và máy nhà mình. Muốn nhận sửa cho cả vùng, nên làm thêm một thời gian bên thợ có kinh nghiệm hoặc học tiếp khoá dài hơn vào mùa rảnh năm sau.