NganHan.comNgắn Hạn
Bắc Trung Bộ

Học việc ở làng nghề Huế: nón lá, thêu, mộc, đúc đồng, xin theo thợ thế nào

Học việc ở làng nghề Huế khác học ở trường: xin theo thợ thế nào, nghề nào bao lâu vững tay, giấy tờ lấy ở đâu, làm sao bán được hàng cho khách du lịch.

An elderly Vietnamese craftsman guides a young apprentice stitching palm leaves onto a conical hat frame on a shaded veranda, hands in close focus, warm natural light

Học việc ở làng nghề Huế nghĩa là theo một người thợ có tay nghề, làm cùng họ hằng ngày, từ việc phụ đến việc chính; không có lớp cố định, không có giáo trình in sẵn. Nghề nón lá, thêu tay có thể làm ra sản phẩm bán được sau vài tháng; nghề mộc mỹ nghệ, đúc đồng thì cần lâu hơn nhiều mới thành thợ.

Muốn có giấy tờ, bạn có thể kết hợp học việc với một lớp sơ cấp ở trường nghề hoặc lớp truyền nghề do xã, hội phụ nữ mở có nghệ nhân đứng lớp. Bài này nói cách xin theo thợ, những gì thợ cả để ý ở người học, thời gian cho từng nghề, và làm sao để hàng thủ công đến được tay khách du lịch.

Học việc ở làng nghề khác học ở trường thế nào

Ở trường, bạn có lịch học, giáo viên, bài giảng, kỳ thi và chứng chỉ. Ở làng nghề, bạn có một người thợ, một xưởng nhỏ hoặc một hiên nhà, và một nhịp làm việc theo đơn hàng. Hôm có đơn gấp thì làm đến tối, hôm không có đơn thì ngồi tập lại một động tác hàng giờ. Không ai đọc cho bạn chép, bạn học bằng mắt nhìn và tay làm.

Cách học này có cái lợi lớn: bạn học đúng những gì nghề thật cần, gồm cả cách chọn vật liệu, cách tính công, cách nói chuyện với khách đặt hàng, những thứ hiếm khi có trong giáo trình. Người theo thợ vài năm thường làm được trọn sản phẩm và biết luôn chỗ mua nguyên liệu, chỗ bán hàng.

Cái khó là không có lộ trình rõ, phụ thuộc nhiều vào người thợ. Có người thợ dạy tận tình, có người chỉ để bạn làm việc phụ rất lâu. Vì vậy, trước khi xin theo, nên hỏi chuyện vài người đã từng học ở xưởng đó, và nói rõ với thợ cả ngay từ đầu bạn mong học tới đâu trong bao lâu. Một thoả thuận miệng rõ ràng còn hơn sau ba tháng mới thấy mình chỉ toàn quét xưởng.

Cũng nên tính chuyện sức khoẻ. Thêu và làm nón ngồi lâu, cần mắt tốt và lưng khoẻ; mộc và đúc đồng thì bụi, nóng, tiếng ồn, vật nặng. Trước khi xin theo, ngồi xem trọn một ngày làm việc của xưởng, để biết mình chịu được nhịp đó không, chứ đừng chỉ xem sản phẩm đẹp bày trên kệ.

Nghề thủ công ở Huế: bao lâu thì làm được việc

Thời gian dưới đây là ước lượng chung cho người học chăm chỉ, làm hằng ngày. Mỗi người thợ, mỗi xưởng có nhịp khác nhau.

NghềLàm được sản phẩm đơn giảnVững tay làm hàng bánGiấy tờ có thể cóĐầu ra
Nón lávài tuầnvài thángGiấy chứng nhận lớp truyền nghềBán ở chợ, điểm du lịch, nhận gia công
Thêu tay1 đến 2 thángnửa năm trở lênChứng chỉ sơ cấp hoặc giấy chứng nhậnXưởng thêu, nhận hàng về nhà
May áo dài2 đến 3 thángmột năm trở lênChứng chỉ sơ cấp mayTiệm may, tự mở tiệm
Mộc mỹ nghệ, chạm khắcvài thángvài nămChứng chỉ sơ cấp mộc nếu học thêm ở trườngXưởng mộc, trùng tu, đồ lưu niệm
Đúc đồngvài tháng làm phụnhiều nămThường không có chứng chỉ riêng; xác nhận của cơ sởXưởng đúc trong làng
Dệt thổ cẩmvài thángmột năm trở lênGiấy chứng nhận lớp truyền nghềHợp tác xã, bán cho khách du lịch

Đọc bảng để biết mình đang nhận lời học cái gì. Nếu bạn cần thu nhập trong vòng ba tháng, nón lá và thêu là lựa chọn thực tế hơn mộc hay đúc đồng.

Cách xin theo học một người thợ

Ở làng nghề, xin học việc gần giống xin một chỗ làm. Các bước dưới đây giúp bạn được nhận và được dạy thật.

  1. Hỏi qua người quen trước. Nhờ hội phụ nữ, hội nông dân, cán bộ xã hoặc người trong làng giới thiệu. Thợ cả thường nhận người có người giới thiệu hơn người lạ đến gõ cửa.
  2. Đến xem xưởng một buổi. Ngồi xem thợ làm, hỏi họ đang cần người phụ việc gì. Xin làm thử một ngày không công để hai bên thử nhau.
  3. Nói rõ mong muốn. Bạn muốn học tới mức làm được sản phẩm nào, trong bao lâu, có cần thu nhập trong thời gian học không.
  4. Thoả thuận về công. Có xưởng trả công theo sản phẩm từ sớm, có xưởng chỉ dạy, không trả công trong vài tháng đầu. Nói rõ từ đầu, ghi lại cho nhớ.
  5. Ghi chép mỗi tối. Viết lại những gì học được trong ngày, chụp ảnh sản phẩm của mình theo tuần để thấy mình tiến bộ.

Nếu sau hai tháng bạn vẫn chỉ làm việc vặt và không được chạm vào công đoạn chính, hãy nói chuyện thẳng với thợ cả. Nếu không thay đổi, tìm xưởng khác là quyền của bạn.

Lộ trình mẫu: tháng đầu ở một xưởng thêu

Để bạn hình dung, đây là tháng đầu thường gặp của một người mới vào học thêu ở xưởng gia đình trong làng. Mỗi xưởng một khác, nhưng nhịp chung khá giống nhau.

  1. Tuần 1: phụ căng khung, xâu kim, chia chỉ màu, xem thợ thêu. Tập mũi thêu cơ bản trên vải vụn mỗi khi rảnh tay.
  2. Tuần 2: được giao thêu phần nền đơn giản của một bức lớn, thợ chính làm phần khó. Học cách giữ khung, cầm kim không mỏi tay, ngồi đúng ánh sáng để không hại mắt.
  3. Tuần 3: thêu trọn một mẫu nhỏ như khăn tay, túi thơm. Thợ cả xem, chỉ chỗ mũi chưa đều, bạn tháo ra làm lại.
  4. Tuần 4: làm vài sản phẩm nhỏ đạt chuẩn; thợ cả bắt đầu tính công cho những món bán được. Bàn với thợ cả mục tiêu cho tháng thứ hai.

Sau tháng đầu, nhiều người bỏ vì thấy chậm. Thật ra đây là nhịp bình thường của nghề thủ công: tay cần thời gian để nhớ. Người qua được ba tháng đầu thường ở lại với nghề lâu. Nếu học nghề khác như nón hay mộc, nhịp cũng tương tự: tuần đầu phụ việc, giữa tháng làm phần đơn giản, cuối tháng làm trọn một món nhỏ.

Những điều thợ cả để ý ở người học việc

Đến đúng giờ, về đúng giờ. Làng nghề làm theo đơn, ai đến muộn là cả xưởng lỡ nhịp. Người học việc giữ giờ được giao việc khó sớm hơn.

Giữ gìn dụng cụ, vật liệu. Kim thêu, dao chuốt nan, đục chạm là thứ người thợ quý. Dùng xong lau sạch, để đúng chỗ là điểm cộng lớn.

Hỏi đúng lúc. Đừng hỏi khi thợ đang làm công đoạn khó; ghi câu hỏi lại, hỏi lúc nghỉ tay.

Chịu làm lại. Sản phẩm đầu thường hỏng. Người chịu tháo ra làm lại mà không nản là người thợ cả muốn dạy tiếp.

Tôn trọng nghề của làng. Mỗi làng có cách làm, mẫu hoa văn, bí quyết riêng. Không mang mẫu của xưởng đi bán cho người khác khi chưa được phép.

Biết phụ những việc không ai thích. Phơi lá, quét xưởng, đóng gói, chở hàng. Làm những việc này vui vẻ giúp bạn được tin tưởng nhanh hơn.

Hỏi chuyện nghề, không chỉ chuyện kỹ thuật. Thợ cả thường thích kể về nguồn gốc mẫu hoa văn, về các đời thợ trong làng, về khách quen. Người học chịu nghe những chuyện này hiểu nghề sâu hơn, và về sau kể lại cho khách du lịch cũng có hồn hơn. Một sản phẩm thủ công bán được không chỉ nhờ đường kim mũi chỉ mà còn nhờ câu chuyện đi kèm.

Giấy tờ: học việc thì lấy chứng chỉ ở đâu

Học việc ở xưởng thường không có chứng chỉ. Nếu bạn cần giấy để xin việc ở doanh nghiệp, để được hỗ trợ vốn, hoặc để mở cơ sở, có hai cách bổ sung. Thứ nhất, học một lớp sơ cấp nghề tương ứng ở trường nghề công lập: may, thêu, mộc đều có chương trình sơ cấp. Thứ hai, theo các lớp truyền nghề do xã, hội phụ nữ, hội nông dân mở, thường do nghệ nhân đứng lớp, học xong có giấy chứng nhận hoàn thành.

Hai cách này không thay được thời gian theo thợ, nhưng cho bạn một tờ giấy chứng minh đã qua đào tạo. Nhiều người làm song song: buổi ngày ở xưởng, một vài buổi mỗi tuần đi lớp sơ cấp. Lớp sơ cấp cũng giúp bạn học thêm những thứ xưởng ít dạy như an toàn lao động, tính giá thành, quản lý cơ sở nhỏ.

Một điều cần biết: nghề thủ công truyền thống có danh hiệu nghệ nhân, nhưng đó là sự ghi nhận sau nhiều năm làm nghề, không phải khoá học. Đừng tin nơi nào bán "khoá học lấy danh hiệu". Người làm nghề lâu năm ở làng nghề hiểu điều này hơn ai hết, nên khi gặp lời mời kiểu đó, cứ hỏi ý thợ cả của bạn trước.

Bán được hàng: thủ công Huế đi cùng du lịch

Học nghề thủ công mà không bán được hàng thì khó theo nghề lâu. Nhiều người giỏi tay nhưng bỏ nghề chỉ vì không tìm được đầu ra đều đặn. Mấy hướng người học việc ở Huế hay đi:

  • Làm hàng cho xưởng: nhận nguyên liệu về nhà làm, trả công theo sản phẩm. Ổn định, hợp với người còn chăm con, chăm vườn.
  • Bán cho khách du lịch: các điểm tham quan, phố đi bộ, chợ đêm. Cần sản phẩm nhỏ, nhẹ, mang theo được.
  • Làm trải nghiệm cho khách: khách tự tay làm một chiếc nón nhỏ, một mẫu thêu dưới sự hướng dẫn. Cần thêm kỹ năng giao tiếp, tiếng Anh cơ bản.
  • Bán qua mạng: chụp ảnh đẹp, kể câu chuyện về nghề, đóng gói cẩn thận. Có lớp ngắn về bán hàng qua mạng do hội phụ nữ, đoàn thanh niên mở.

Chị Mai (tên giả định), 30 tuổi, học thêu ở một xưởng trong làng được tám tháng, giờ vừa nhận hàng của xưởng về làm, vừa dạy khách du lịch thêu một bông hoa nhỏ vào cuối tuần. Hai việc bù cho nhau: hàng xưởng cho thu nhập đều, buổi trải nghiệm cho thêm khách quen và đơn đặt riêng.

Câu hỏi thường gặp

Học việc ở làng nghề Huế có mất tiền không?

Tuỳ xưởng. Có xưởng nhận người học việc không lấy tiền và trả công theo sản phẩm khi làm được hàng; có xưởng chỉ dạy, không trả công trong thời gian đầu. Hãy thoả thuận rõ từ đầu về công, thời gian học và việc được làm.

Nghề thủ công nào ở Huế học nhanh để có thu nhập?

Nón lá và thêu tay là hai nghề có thể làm ra sản phẩm bán được sau vài tháng. May áo dài cần lâu hơn để làm hàng đẹp. Mộc mỹ nghệ và đúc đồng thì cần nhiều năm mới thành thợ, hợp với người theo nghề lâu dài.

Học việc ở xưởng có được cấp chứng chỉ không?

Học việc ở xưởng thường không có chứng chỉ. Bạn có thể học thêm lớp sơ cấp ở trường nghề hoặc lớp truyền nghề do xã, hội phụ nữ mở để có giấy chứng nhận. Hai cách có thể làm song song với việc theo thợ.

Làm sao để được thợ cả nhận học việc?

Nhờ người quen, hội đoàn thể hoặc cán bộ xã giới thiệu, đến xem xưởng, xin làm thử một ngày. Giữ giờ giấc, chịu làm việc phụ, chịu làm lại sản phẩm hỏng là những điều thợ cả quý ở người học việc.

Có thể vừa học thủ công vừa làm du lịch ở Huế không?

Có, nhiều người làm trải nghiệm thủ công cho khách du lịch như hướng dẫn làm nón, thêu một mẫu nhỏ. Việc này cần tay nghề cơ bản cộng kỹ năng giao tiếp và chút tiếng Anh, có thể học thêm qua các lớp ngắn buổi tối.

Nghệ nhân có phải là bằng cấp học được không?

Không. Danh hiệu nghệ nhân là sự ghi nhận sau nhiều năm làm nghề và đóng góp cho nghề, được xét theo quy định riêng. Không có khoá học nào cấp danh hiệu này; nơi nào quảng cáo như vậy là không đúng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138