Ở Đắk Lắk hiện nay, tức tỉnh đã gồm cả Phú Yên cũ, cách chọn nghề ngắn hạn hợp lý nhất là nhìn theo mùa: trên cao nguyên, cà phê, sầu riêng, hồ tiêu thay nhau cần người gần như suốt năm; dưới vùng biển, nuôi tôm hùm lồng, đánh bắt cá ngừ đại dương và du lịch biển có mùa riêng. Học đúng lúc trước mùa cần người thì học xong có việc để làm ngay, thay vì cầm chứng chỉ ngồi chờ.
Nơi hỏi lớp là trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh, trường cao đẳng và trung cấp công lập ở vùng Buôn Ma Thuột và vùng Tuy Hoà, cùng UBND xã, phường, hội nông dân, hội phụ nữ. Bài này đi theo một năm của người lao động ở Đắk Lắk mới: tháng nào nghề nào cần người, nên học gì trước đó, rồi đến lớp ở làng, ví dụ một người học, và mẫu tin nhắn hỏi lớp.
Một năm ở Đắk Lắk mới: tháng nào nghề nào cần người
Bảng dưới là nhịp chung thường gặp, mỗi năm xê dịch theo thời tiết. Cột cuối là gợi ý lớp nên học trước mùa đó.
| Khoảng thời gian | Vùng cao nguyên | Vùng biển Phú Yên cũ | Lớp nên học trước |
|---|---|---|---|
| Sau Tết đến tháng 4 | Mùa khô, tưới cà phê, cắt cành; ra hoa sầu riêng | Đầu mùa biển êm, tàu chuẩn bị ra khơi; khách du lịch bắt đầu đến | Tưới tiết kiệm, sửa máy bơm; an toàn trên tàu cá |
| Tháng 5 đến tháng 7 | Đầu mùa mưa, bón phân, trồng mới, ghép cây | Cao điểm du lịch biển, tàu cá ra khơi nhiều | Ghép, nhân giống; phục vụ, buồng phòng |
| Khoảng tháng 6 đến tháng 9 | Mùa thu hoạch sầu riêng chính, cần thợ cắt, phân loại, đóng gói | Vẫn mùa du lịch, nuôi tôm hùm cần chăm lồng đều | Sơ chế, đóng gói nông sản; an toàn thực phẩm |
| Tháng 10 đến tháng 12 | Mùa hái cà phê, cần nhiều nhân công nhất năm | Mưa bão, ít ra khơi, ngư dân rảnh hơn | Lớp nghề biển, thi chứng chỉ tàu cá; sửa máy thuỷ |
| Tháng 12 đến Tết | Phơi, sơ chế cà phê, bán hàng | Chuẩn bị mùa nuôi mới, sửa lồng bè | Sơ chế cà phê; nuôi trồng thuỷ sản |
Đọc bảng theo hàng ngang sẽ thấy hai vùng của tỉnh lệch nhịp nhau: lúc cao nguyên rảnh nhất thì biển đang vào mùa, lúc biển nghỉ thì cao nguyên đang hái cà phê. Ai đi lại được giữa hai vùng sẽ có việc gần như cả năm, nhưng quãng đường qua đèo khá xa nên phải tính chỗ ở.
Vùng cao nguyên: nghề quanh cà phê, sầu riêng, hồ tiêu
Thợ cắt và phân loại sầu riêng. Mùa sầu riêng cần người biết nhìn trái đủ già, cắt đúng lúc, phân loại theo yêu cầu của bên thu mua. Nghề này phần lớn học theo người làm lâu năm trong một hai mùa. Lớp sơ chế, đóng gói nông sản ngắn ngày giúp bạn hiểu thêm yêu cầu vệ sinh, bảo quản lạnh mà các vựa và kho đóng gói đòi hỏi.
Ghép và nhân giống cây. Ghép sầu riêng, cà phê, bơ, nhân giống hồ tiêu là kỹ năng được thuê theo ngày công. Lớp ngắn vài tuần do khuyến nông hoặc trường nghề mở, học xong thực hành trên vườn thật.
Tưới tiết kiệm và máy bơm. Mùa khô trên cao nguyên kéo dài, nhiều vườn chuyển sang tưới nhỏ giọt, phun mưa. Người biết lắp đặt, sửa hệ thống tưới, sửa máy bơm có việc đều trong mùa khô.
Phun thuốc an toàn và máy bay phun thuốc. Phun thuốc bảo vệ thực vật cần học cách dùng đúng liều, đồ bảo hộ, thời gian cách ly. Dịch vụ phun bằng thiết bị bay không người lái đang lan rộng; người điều khiển phải được đào tạo và có giấy phép theo quy định, hãy hỏi cơ quan chức năng trước khi bỏ tiền mua máy.
Sơ chế cà phê chất lượng cao. Nhiều hộ chuyển sang hái chín, sơ chế ướt, phơi giàn để bán giá tốt hơn. Lớp ngắn về sơ chế giúp bạn làm đúng từ khâu hái tới khâu bảo quản hạt.
Vùng biển Phú Yên cũ: tôm hùm, cá ngừ và khách du lịch
Các đầm, vịnh phía bắc vùng Phú Yên cũ có nghề nuôi tôm hùm lồng lâu năm. Nghề chăm lồng đòi hỏi biết chọn giống, cho ăn, theo dõi nước, xử lý khi tôm bệnh, và nhiều việc phải lặn xuống lồng. Lớp nuôi trồng thuỷ sản ngắn hạn do hội nông dân, khuyến ngư hoặc trường nghề mở giúp người mới hiểu quy trình, nhưng tay nghề thật vẫn học từ chủ lồng. Người làm việc dưới nước nên học thêm sơ cứu, an toàn khi lặn; đừng nhận lặn sâu khi chưa được hướng dẫn bài bản.
Nghề câu cá ngừ đại dương cần thuyền viên khoẻ, chịu đi chuyến dài, và thợ máy biết sửa máy giữa biển. Người đứng máy, lái tàu từ một cỡ tàu nhất định trở lên cần chứng chỉ máy trưởng, thuyền trưởng tàu cá theo Luật Thuỷ sản 2017. Mùa mưa bão cuối năm là lúc thuận tiện đi học và thi.
Du lịch biển ở vùng Tuy Hoà và các ghềnh, bãi nổi tiếng cần người phục vụ, buồng phòng, homestay, thuyết minh tại điểm. Khách đông vào mùa hè và các dịp nghỉ lễ. Học lớp phục vụ, buồng phòng vào đầu năm là kịp mùa.
Lớp ở buôn, ở xã và của hội đoàn thể
Không phải lớp nào cũng mở ở trường. Ở Đắk Lắk mới, nhiều khoá ngắn nhất lại do xã và hội đoàn thể mở ngay tại chỗ:
- Hội nông dân: lớp tái canh cà phê, trồng sầu riêng, bơ, hồ tiêu, chăn nuôi; nhiều lớp học ngay trên vườn của một hộ làm tốt trong thôn.
- Hội phụ nữ: lớp may, chế biến nông sản, làm bánh, dệt thổ cẩm, bán hàng; giờ học hay xếp buổi chiều để chị em đưa đón con.
- Đoàn thanh niên: ngày hội tư vấn nghề cho học sinh, giới thiệu thanh niên đi học nghề hoặc vào doanh nghiệp có đào tạo.
- UBND xã, phường: nắm lớp nghề cho lao động nông thôn, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số theo kế hoạch năm.
- Buôn làng: lớp lưu động học tại nhà dài, hội trường buôn; người Ê Đê, M'nông, Gia Rai có thể đề nghị học có phiên dịch.
Mấy lớp này ít khi đăng lên mạng. Muốn biết, hãy hỏi trực tiếp người phụ trách ở thôn, buôn, tổ dân phố, và để lại tên với cán bộ xã. Lớp chỉ mở khi đủ người, nên rủ hàng xóm cùng đăng ký thường giúp lớp sớm thành hơn.
Đi lại giữa cao nguyên và biển: tính trước chỗ ở
Từ vùng Buôn Ma Thuột xuống vùng Tuy Hoà là một chặng dài qua đèo, mất nhiều giờ xe. Người ở cao nguyên muốn học nghề biển, hay người ở biển muốn học nghề vườn cây, gần như phải ở lại nơi học trong suốt khoá. Trước khi đăng ký, hãy hỏi trường có ký túc xá không, có bếp nấu không, cuối tuần có cho về không.
Một cách khác là học phần lý thuyết ở trường gần nhà, rồi chỉ đi xa cho phần thực hành. Không phải trường nào cũng làm được vậy, nhưng cứ hỏi. Có những lớp sơ chế nông sản, nuôi trồng thuỷ sản tổ chức đi thực tế theo đoàn vài ngày, đỡ hơn nhiều so với ở trọ ba tháng.
Nếu bạn định làm hai mùa ở hai vùng, mùa sầu riêng trên cao nguyên và mùa du lịch dưới biển chồng lên nhau vào giữa năm, nên không ghép được. Cặp ghép hợp hơn là mùa biển êm đầu năm dưới biển và mùa hái cà phê cuối năm trên cao nguyên.
Ví dụ: chị H'Nhi 22 tuổi học sơ chế, đóng gói nông sản trước mùa sầu riêng
Chị H'Nhi (tên giả định), người Ê Đê, vừa xong lớp 12, nhà có vườn cà phê nhỏ gần Buôn Ma Thuột. Chị muốn có việc gần nhà, không muốn lên thành phố lớn. Chị đi như sau:
- Tháng 3: hỏi hội phụ nữ phường và trung tâm dịch vụ việc làm tỉnh xem có lớp nào khai giảng trước mùa sầu riêng. Được giới thiệu một lớp sơ chế, bảo quản nông sản sáu tuần ở trường trung cấp gần nhà.
- Tháng 4 đến giữa tháng 5: học vệ sinh khu sơ chế, phân loại trái, đóng gói, bảo quản lạnh, ghi chép lô hàng. Cuối tuần phụ ba mẹ tưới cà phê.
- Cuối tháng 5: lớp đưa đi thực tế một kho đóng gói nông sản. Chị hỏi chủ kho mùa tới cần bao nhiêu người, làm ca thế nào, rồi để lại số điện thoại.
- Tháng 6 đến tháng 9: làm ở kho đóng gói suốt mùa sầu riêng, từ phân loại lên ghi chép lô hàng nhờ chịu khó học sổ sách.
- Tháng 10: nghỉ kho, về phụ nhà hái cà phê; đăng ký thêm lớp ngắn về sơ chế cà phê để nhà bán được hạt chín tốt hơn.
Điều chị H'Nhi làm đúng là học trước mùa một tháng, không học giữa mùa. Lớp đóng gói nông sản không phải nghề "có bằng mới làm được", nhưng người đã học sẽ được giao việc ghi chép, kiểm hàng thay vì chỉ bốc vác.
Mẫu tin nhắn hỏi lớp và những lỗi hay gặp
Nhiều trường, trung tâm trả lời qua tin nhắn nhanh hơn gọi điện. Bạn có thể gửi nguyên văn mẫu này, thay chỗ trong ngoặc:
- "Chào anh chị, em ở xã [tên xã], muốn hỏi lớp [tên nghề] sắp tới. Lớp khai giảng ngày nào, học mấy buổi một tuần, học ở đâu? Có buổi thực hành ở vườn, kho hoặc tàu thật không? Học xong cấp chứng chỉ gì? Em là [lao động nông thôn, người dân tộc thiểu số…] thì có được hỗ trợ chi phí không, cần giấy tờ gì? Em cảm ơn."
- Lỗi 1: học lớp sầu riêng khi mùa đã bắt đầu. Lúc đó vườn và kho đã đủ người, giảng viên cũng bận đi làm mùa.
- Lỗi 2: mua máy bay phun thuốc trước rồi mới tìm hiểu giấy phép. Hỏi cơ quan chức năng trước, rồi học, rồi mới mua.
- Lỗi 3: người ở vùng biển nhận lặn chăm lồng khi chưa học an toàn. Đây là việc nguy hiểm thật, cần học sơ cứu và lặn đúng cách.
- Lỗi 4: chỉ hỏi một nơi. Hỏi ít nhất hai nơi, so lịch học, nơi thực hành và giấy được cấp.
Lưu tin nhắn trả lời lại. Khi đến làm thủ tục, nếu thông tin khác với tin nhắn, bạn có cái để hỏi lại cho rõ.
Câu hỏi thường gặp
Người ở Phú Yên cũ học nghề có phải lên Buôn Ma Thuột không?
Không cần. Các trường, trung tâm ở vùng Tuy Hoà vẫn mở lớp như trước, xã phường vẫn nhận đăng ký lớp cho lao động nông thôn. Chỉ khi nghề bạn muốn học không có lớp gần thì mới cần lên cao nguyên.
Học cắt sầu riêng có lớp riêng không?
Hiếm có lớp chỉ dạy cắt sầu riêng; phần lớn người làm học từ thợ lâu năm. Lớp sơ chế, đóng gói nông sản và lớp kỹ thuật trồng sầu riêng của khuyến nông giúp bạn hiểu yêu cầu chất lượng để học việc nhanh hơn.
Muốn nuôi tôm hùm lồng thì học ở đâu?
Hỏi hội nông dân, cơ quan khuyến nông, khuyến ngư ở vùng biển và trường nghề có ngành nuôi trồng thuỷ sản. Lớp ngắn cho quy trình cơ bản, còn tay nghề thật thường phải làm cùng một chủ lồng ít nhất một vụ.
Học nghề vào mùa hái cà phê có nên không?
Không nên nếu nhà bạn có vườn hoặc bạn đi hái thuê, vì sẽ bỏ buổi liên tục. Chọn lớp khai giảng sau Tết hoặc đầu mùa mưa sẽ học trọn hơn.
Có lớp nghề cho đồng bào Ê Đê, M'nông ở buôn không?
Có lớp lưu động do xã phối hợp với trường nghề mở tại buôn, nhiều lớp có người dạy hoặc phiên dịch bằng tiếng mẹ đẻ. Báo tên với trưởng buôn và cán bộ xã từ đầu năm để được gọi khi lớp mở.
Làm dịch vụ phun thuốc bằng máy bay không người lái cần gì?
Cần học điều khiển, học an toàn khi dùng thuốc bảo vệ thực vật và có giấy phép theo quy định về thiết bị bay. Quy định có thể thay đổi, nên hỏi cơ quan chức năng của tỉnh trước khi đầu tư máy.