Gia Lai hiện nay gồm hai nửa rất khác nhau: nửa phía tây là cao nguyên cà phê, hồ tiêu, cao su, mía và những cánh đồng điện gió; nửa phía đông là vùng Bình Định cũ với thành phố biển Quy Nhơn, cảng biển, xưởng chế biến gỗ và đội tàu đánh cá xa bờ. Nghề ngắn hạn dễ có việc ở phía tây xoay quanh vườn cây và máy nông nghiệp; ở phía đông là du lịch biển, nghề gỗ, nghề biển và kho vận.
Nơi hỏi lớp ở cả hai nửa giống nhau: trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh, trường cao đẳng, trung cấp công lập có lớp sơ cấp, và UBND xã, phường. Điều khác là khoảng cách: từ Pleiku xuống Quy Nhơn phải vượt đèo, mất nhiều giờ xe, nên đừng chọn lớp ở nửa bên kia nếu không lo được chỗ ở. Phần dưới nói từng nửa, có bảng nghề, cách ghép lịch học với mùa vụ và những câu nên hỏi.
Hai nửa của Gia Lai mới: nghề nào đang cần người
Vùng Quy Nhơn và ven biển phía đông. Du lịch biển phát triển mạnh nên khách sạn, nhà hàng, khu nghỉ dưỡng cần người buồng phòng, phục vụ, lễ tân, nhân viên bãi biển. Cảng biển và các kho bãi quanh cảng cần thợ lái xe nâng, nhân viên kho, kiểm đếm hàng.
Vùng đồng bằng và trung du phía đông. Đây là nơi tập trung nhiều xưởng chế biến gỗ, làm đồ gỗ ngoài trời xuất khẩu. Nghề được tuyển nhiều là thợ chà nhám, lắp ráp, sơn hoàn thiện, đứng máy cưa, máy bào. Phần lớn xưởng tự dạy công nhân mới trong vài tuần.
Ven biển có nghề cá xa bờ. Tàu câu cá ngừ đại dương và tàu lưới cần thuyền viên, thợ máy, người biết bảo quản cá trên tàu. Người lái tàu, đứng máy phải có chứng chỉ thuyền trưởng, máy trưởng tàu cá do cơ quan quản lý thuỷ sản tỉnh sát hạch.
Vùng cao nguyên quanh Pleiku và phía tây. Cà phê, hồ tiêu, cao su, mía, chăn nuôi bò là sinh kế chính. Lớp ngắn thường về chăm sóc, tái canh, ghép cây, tưới tiết kiệm, phun thuốc an toàn, sửa máy cày và máy bơm. Các trang trại điện gió cũng có việc bảo vệ, phát quang, phụ việc kỹ thuật, nhưng số chỗ không nhiều.
Vùng phía đông nam cao nguyên, giáp đồng bằng. Có vùng mía, sắn và nhà máy chế biến nông sản, tuyển lao động thời vụ theo vụ ép. Lớp vận hành máy, điện cơ bản giúp người làm thời vụ chuyển sang làm thợ trong nhà máy.
Bảng nghề, thời gian học và giấy được cấp ở Gia Lai
Bảng sau giúp bạn so nhanh trước khi đi hỏi. Thời gian là mức hay gặp, giấy tờ là loại thường cấp.
| Nghề | Học bao lâu | Giấy được cấp | Ra làm ở đâu |
|---|---|---|---|
| Buồng phòng, phục vụ khách sạn | 1 đến 3 tháng | Chứng chỉ đào tạo hoặc sơ cấp | Khách sạn, khu nghỉ dưỡng ven biển Quy Nhơn |
| Thợ hoàn thiện đồ gỗ | Vài tuần học tại xưởng, hoặc 3 tháng ở trường | Xác nhận của xưởng hoặc chứng chỉ sơ cấp | Xưởng chế biến gỗ xuất khẩu |
| Lái xe nâng, nhân viên kho | Vài tuần đến 2 tháng | Chứng chỉ vận hành xe nâng sau khi thi | Kho bãi quanh cảng, nhà máy |
| Thuyền viên, thợ máy tàu cá | Khoá bồi dưỡng rồi sát hạch | Chứng chỉ thuyền trưởng, máy trưởng tàu cá theo hạng | Tàu cá xa bờ, tàu hậu cần nghề cá |
| Chăm sóc, ghép cây cà phê, hồ tiêu | Vài tuần theo mùa | Giấy chứng nhận hoàn thành khoá học | Vườn nhà, hợp tác xã, nông trường |
| Sửa máy nông nghiệp nhỏ | 1 đến 3 tháng | Chứng chỉ đào tạo hoặc sơ cấp | Tiệm sửa máy ở xã, tự mở dịch vụ |
| Dệt thổ cẩm, đan lát, làm hàng lưu niệm | Lớp ngắn tại làng | Giấy chứng nhận | Hợp tác xã, điểm du lịch cộng đồng |
Xe nâng là nghề nhiều người nghĩ cứ biết lái là được. Thực tế các kho có quy trình bài bản đều đòi người vận hành phải qua lớp và có chứng chỉ, vì đây là thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn. Hỏi lớp xem đã có bài thi thực hành chưa trước khi đóng tiền.
Ghép lịch học với mùa cà phê và mùa du lịch
Người ở cao nguyên bận nhất từ khoảng tháng 10 đến đầu năm sau, mùa hái cà phê. Người làm du lịch ở Quy Nhơn bận nhất mùa hè, từ khoảng tháng 5 đến tháng 8. Hai mùa bận lệch nhau, nên khá nhiều người ở Gia Lai mới làm hai nghề trong một năm: mùa hè xuống biển làm thời vụ ở nhà hàng, khách sạn; cuối năm về hái cà phê.
Nếu bạn định làm như vậy, lịch học hợp lý là học lớp phục vụ hoặc buồng phòng vào khoảng tháng 2 đến tháng 4, ngay sau Tết, rồi xuống biển kịp mùa khách. Học trước, ra làm liền, thứ học còn nóng trong tay. Còn lớp kỹ thuật vườn cây nên học vào khoảng tháng 5 đến tháng 7, đầu mùa mưa, khi cây đang cần bón phân, tỉa cành và học xong áp dụng ngay.
Nhà máy chế biến gỗ thì có nhịp theo đơn hàng xuất khẩu, thường bận vào nửa cuối năm. Họ tuyển nhiều từ khoảng giữa năm. Người học nghề gỗ nên vào xưởng sớm hơn một chút để qua giai đoạn học việc trước khi xưởng chạy hết công suất.
Một lưu ý: làm thời vụ là cách tích kinh nghiệm tốt, nhưng thường không có hợp đồng dài, ít bảo hiểm. Nếu bạn cần việc ổn định, hãy chọn một nghề và bám một chỗ, dùng mùa kia làm việc phụ.
Lớp nghề ở làng và lớp cho đồng bào dân tộc
Ở vùng cao nguyên, nhiều lớp ngắn mở ngay tại thôn, buôn, plei. Để không lỡ lớp, bạn nên biết mấy điều:
- Lớp do xã phối hợp với trường nghề, trung tâm khuyến nông hoặc hội nông dân mở. Thông báo thường qua trưởng thôn, loa xã, nhóm tin nhắn của thôn hơn là dán trên mạng.
- Người Jrai, Ba Na và các dân tộc khác có thể hỏi lớp có người dạy hoặc phiên dịch bằng tiếng mẹ đẻ. Nhiều lớp đã bố trí như vậy để người lớn tuổi dễ theo.
- Lớp dệt thổ cẩm, đan lát, làm nhạc cụ truyền thống thường gắn với hợp tác xã hoặc điểm du lịch cộng đồng. Học xong có thể làm hàng bán cho khách, làm theo đơn đặt.
- Người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn thường được hỗ trợ chi phí học theo chính sách. Mức và điều kiện thay đổi theo năm, nên hỏi cán bộ văn hoá – xã hội của xã.
- Lớp lưu động hay học vào buổi chiều tối hoặc ngày mưa. Nếu bạn đi rẫy xa, báo trước với giảng viên để được học bù.
Ví dụ giả định: anh Đen, 26 tuổi, người Jrai ở một xã phía tây Pleiku, học lớp sửa máy nông nghiệp ba tháng ngay tại hội trường xã. Học xong anh nhận sửa máy bơm, máy cắt cỏ cho cả buôn, mùa khô bận nhất. Anh nói điều có ích nhất là giảng viên cho mang máy của nhà mình đến lớp tháo ra sửa.
Học việc ở xưởng gỗ và kho cảng: được gì, cần để ý gì
Học việc có lương hay không lương? Nhiều xưởng gỗ nhận người mới vào học việc vài tuần có trả lương học việc, rồi chuyển sang lương sản phẩm. Hỏi rõ thời gian học việc bao lâu, có ký hợp đồng không, khi nào đóng bảo hiểm.
Bụi gỗ, sơn và tiếng ồn. Hỏi xưởng có phát khẩu trang chống bụi, nút tai, găng tay không; khu sơn có hút gió không. Bụi gỗ và hơi sơn hại phổi nếu làm lâu không bảo hộ.
Có huấn luyện an toàn trước khi đứng máy không? Máy cưa, máy bào, máy phay gỗ đều nguy hiểm. Xưởng làm bài bản sẽ huấn luyện an toàn theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 trước khi cho người mới đứng máy một mình.
Kho cảng làm ca, có ca đêm. Nhân viên kho, lái xe nâng ở cảng làm theo tàu ra vào nên giờ giấc thất thường. Người có con nhỏ nên hỏi kỹ lịch ca trước khi nhận.
Học sinh vừa xong THCS, THPT ở Gia Lai: bắt đầu từ đâu
Nhiều em vừa xong lớp 9 hoặc lớp 12 muốn có một nghề trước khi tính chuyện xa hơn. Ở Gia Lai mới, các trường cao đẳng, trung cấp công lập ở cả vùng Pleiku lẫn vùng Quy Nhơn đều có hệ sơ cấp ba đến sáu tháng, nhận học sinh từ đủ tuổi theo quy định. Đây là cách thử nghề rẻ và nhanh hơn so với vào thẳng chương trình dài, học xong vẫn có thể học tiếp lên trung cấp nếu thấy hợp.
Phụ huynh nên cùng con đi xem trường một buổi: xem xưởng thực hành có máy thật không, ký túc xá ra sao, giờ giấc quản lý thế nào. Với em ở vùng cao xuống học, chỗ ở và bữa ăn quyết định chuyện học trọn hay bỏ giữa chừng hơn là nội dung môn học.
Nghề hợp với các em mới ra trường ở tỉnh này thường là phục vụ, buồng phòng ở vùng biển, điện dân dụng và sửa máy nông nghiệp ở vùng cao nguyên, nghề gỗ ở vùng đồng bằng phía đông. Chọn nghề có chỗ làm gần nhà trước, để các em vừa làm vừa ở với gia đình trong năm đầu, rồi mới tính đi xa.
Câu nên hỏi khi gọi lớp ở Gia Lai
Chép những câu này vào điện thoại trước khi gọi. Lớp nào trả lời rõ ràng, lớp đó đáng tin hơn:
- Lớp học ở đâu, nửa phía tây hay phía đông tỉnh, có chỗ ở cho người từ xa đến không?
- Khoá học mấy tuần, mấy buổi một tuần, học sáng, chiều hay tối?
- Có buổi thực hành tại khách sạn, xưởng gỗ, kho cảng hay vườn cây thật không, bao nhiêu buổi?
- Học xong cấp chứng chỉ gì, nghề này có phải thi thêm giấy phép riêng không?
- Mình thuộc diện lao động nông thôn, người dân tộc thiểu số, hộ cận nghèo thì có được hỗ trợ không, cần giấy gì?
- Khoá trước có bao nhiêu người đi làm đúng nghề, làm ở những chỗ nào?
- Nếu đang học mà đến mùa vụ phải nghỉ vài buổi, có được học bù không?
Lỗi hay gặp nhất là chỉ hỏi chi phí rồi chốt. Chi phí rẻ mà lớp học xa, không thực hành, giấy tờ không rõ thì cuối cùng tốn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Người ở Bình Định cũ có phải lên Pleiku để học nghề không?
Không. Các trường, trung tâm ở vùng Quy Nhơn và đồng bằng phía đông vẫn mở lớp như trước. Bạn đăng ký ở nơi gần nhà; chỉ đầu mối quản lý cấp tỉnh là tỉnh Gia Lai mới.
Học nghề gỗ có cần đi học ở trường không hay vào xưởng học luôn?
Muốn đi làm nhanh thì nhiều xưởng nhận người chưa biết nghề và dạy tại chỗ. Muốn lên tổ trưởng hoặc làm thợ cả, nên học thêm lớp sơ cấp mộc hoặc kỹ thuật chế biến gỗ để hiểu bản vẽ và quy trình.
Làm ở trang trại điện gió có cần học gì không?
Việc bảo vệ, phát quang thì thường không cần bằng nghề. Việc kỹ thuật vận hành, bảo dưỡng đòi trình độ điện và huấn luyện làm việc trên cao, an toàn điện, nên học sơ cấp chưa đủ, cần hỏi đơn vị vận hành.
Mùa nào ở Quy Nhơn dễ xin việc khách sạn nhất?
Khoảng sau Tết đến đầu hè là lúc khách sạn tuyển chuẩn bị cho mùa đông khách. Học xong lớp ngắn trước thời điểm này thì dễ được nhận làm thời vụ, rồi giữ lại nếu làm tốt.
Đồng bào dân tộc thiểu số học nghề ở đâu gần nhất?
Hỏi trưởng thôn và cán bộ xã về lớp lưu động trong năm. Ngoài ra các trường nghề công lập trên cao nguyên có hệ sơ cấp, có nơi có ký túc xá và hỗ trợ chi phí cho người dân tộc thiểu số.
Học lái xe nâng có khó không, có cần bằng lái ô tô không?
Không cần bằng lái ô tô, nhưng phải qua lớp vận hành xe nâng và thi đạt để có chứng chỉ. Phần khó nhất với người mới là xếp hàng lên kệ cao chính xác, cần nhiều giờ thực hành.