Chụp ảnh và quay video sản phẩm là nghề học vài tuần là nhận việc nhỏ được, nhất là khi bạn ở gần các cơ sở làm đặc sản, hợp tác xã, xưởng thủ công cần ảnh để bán trên mạng. Khoá ngắn thường bốn đến tám buổi cho chụp ảnh, thêm vài buổi cho dựng video ngắn bằng điện thoại; phần còn lại là tập trên hàng thật, của người thật.
Nghề không có giấy phép bắt buộc, và tờ chứng nhận khoá học gần như không ai hỏi. Khách nhìn bộ ảnh mẫu của bạn. Vì vậy bài này tập trung vào cách học để có bộ ảnh mẫu tốt sớm nhất: học gì, tìm lớp ở đâu ở tỉnh, cần đồ nghề tối thiểu nào, lộ trình bốn tuần, cách nhận việc ở quê, ví dụ người học và lỗi hay gặp.
Người làm nghề này thật sự làm gì
Một buổi nhận việc điển hình: bạn tới xưởng làm bánh tráng, cơ sở mật ong hay hợp tác xã trà, chụp từ hai mươi tới năm mươi ảnh sản phẩm trên nền sạch, vài ảnh đặt sản phẩm trong khung cảnh vườn, bếp, xưởng, quay ba đến năm đoạn video ngắn cảnh làm ra sản phẩm, rồi về chỉnh màu, cắt ghép, gửi bộ ảnh cho khách đăng lên trang bán hàng. Khách lớn hơn có thể cần ảnh cho bao bì, cho hồ sơ tham gia hội chợ, chương trình sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Phần chụp chỉ chiếm khoảng một nửa thời gian. Nửa còn lại là chuẩn bị (lau sản phẩm, xếp đặt, chọn nền) và hậu kỳ (chỉnh sáng, cắt nền, xuất đúng cỡ cho từng nơi đăng). Người mới hay đánh giá thấp phần chuẩn bị, trong khi đây là chỗ quyết định ảnh trông sạch hay luộm thuộm.
Ở thành phố, nghề này cạnh tranh nhiều, có studio cho thuê theo giờ. Ở tỉnh và vùng nông thôn, người làm được việc này còn ít, trong khi số cơ sở sản xuất nhỏ muốn bán qua mạng tăng lên. Đó là lý do nghề hợp với người ở quê, không cần lên thành phố mới có việc.
Bảng nội dung cần học: thời gian, giấy, nơi nhận việc
Các khoá ở mỗi nơi gom nội dung khác nhau. Bảng dưới tách thành phần để bạn ghép khoá cho mình.
| Phần học | Thời gian thường gặp | Giấy thường được cấp | Dùng để nhận việc gì |
|---|---|---|---|
| Chụp ảnh sản phẩm bằng điện thoại | Bốn đến sáu buổi | Giấy chứng nhận của nơi dạy, hoặc không có | Ảnh cho trang bán hàng của cơ sở nhỏ |
| Chụp bằng máy ảnh, đèn và tản sáng | Sáu đến mười buổi | Giấy chứng nhận | Ảnh bao bì, hồ sơ hội chợ, khách khó tính hơn |
| Quay và dựng video ngắn | Bốn đến tám buổi | Giấy chứng nhận | Video giới thiệu sản phẩm, cảnh làm sản phẩm |
| Chỉnh ảnh, cắt nền | Ba đến năm buổi, có thể học qua mạng | Thường không có | Hậu kỳ cho mọi việc trên |
| Lớp chuyển đổi số cho hộ sản xuất | Một đến ba buổi | Giấy tham dự | Hiểu khách cần gì, quen người trong vùng |
Bạn không cần học hết một lúc. Người ở quê thường bắt đầu bằng chụp điện thoại và chỉnh ảnh, nhận vài việc nhỏ, rồi mới học thêm đèn và máy ảnh khi khách đòi chất lượng cao hơn.
Tìm lớp ở tỉnh mình
Lớp chuyển đổi số của hội phụ nữ, hội nông dân, đoàn thanh niên. Nhiều xã, phường mở lớp hướng dẫn hộ sản xuất chụp ảnh, quay video sản phẩm để đưa lên sàn thương mại điện tử. Lớp ngắn và cơ bản, nhưng là nơi bạn gặp đúng những người sau này có thể thuê mình.
Trung tâm văn hoá, thông tin hoặc nhà văn hoá của tỉnh. Một số nơi có câu lạc bộ, lớp nhiếp ảnh. Hỏi xem có lớp chụp sản phẩm, chụp tĩnh vật không.
Trường cao đẳng có ngành đồ hoạ, truyền thông. Đôi khi mở khoá ngắn về chụp ảnh, dựng video cho người ngoài trường. Học ở đây có nền tốt về ánh sáng và bố cục.
Học việc ở tiệm ảnh, studio trong tỉnh. Tiệm ảnh cưới, ảnh thẻ ở thị trấn nhiều khi cần người phụ. Theo phụ một thời gian, bạn học được cách làm việc với khách và cách dùng đèn.
Khoá qua mạng cho phần chỉnh ảnh, dựng video. Phần hậu kỳ học qua mạng được, miễn là bạn làm bài tập trên ảnh của chính mình. Phần chụp vẫn nên có người xem ảnh và góp ý trực tiếp.
Bộ đồ nghề tối thiểu để bắt đầu
Không cần mua máy ảnh ngay. Bộ dưới đây đủ để làm bộ ảnh mẫu và nhận việc nhỏ:
- Điện thoại có camera tốt mà bạn đang dùng, chân máy nhỏ có kẹp điện thoại.
- Hai tấm bìa trắng lớn làm phản sáng, một tấm vải mỏng trắng làm tản sáng khi chụp gần cửa sổ.
- Vài tấm nền: gỗ, vải thô, giấy màu trung tính. Mượn được đồ thật trong nhà là tốt nhất: thớt gỗ, mẹt tre, lá chuối.
- Khăn sạch, cồn lau, găng tay vải để sản phẩm không dính vân tay.
- Một phần mềm chỉnh ảnh và dựng video trên điện thoại hoặc máy tính.
- Một ổ cứng hoặc chỗ lưu trữ trực tuyến để giữ ảnh gốc của khách.
Khi khách bắt đầu đòi ảnh in bao bì cỡ lớn hoặc ảnh có đèn kiểm soát, lúc đó mới tính tới máy ảnh, ống kính, đèn. Mua sớm khi chưa biết mình thiếu gì là cách hay làm người mới tốn tiền nhất.
Lộ trình bốn tuần đến bộ ảnh mẫu đầu tiên
Mục tiêu sau bốn tuần không phải là giỏi, mà là có một bộ ảnh mẫu thật để đưa cho khách xem.
- Tuần 1: Học ánh sáng cửa sổ, góc chụp ngang, chụp từ trên xuống, góc bốn mươi lăm độ. Mỗi ngày chụp năm món đồ trong nhà, so sánh ảnh sáng và ảnh tối.
- Tuần 2: Xếp đặt sản phẩm: một món chính, hai đến ba đạo cụ kể chuyện (nguyên liệu, dụng cụ làm ra nó). Học chỉnh sáng, cân màu cho đúng màu thật.
- Tuần 3: Quay video ngắn: cảnh tay làm sản phẩm, cảnh rót, cảnh mở hộp. Học cắt ghép, thêm tiếng động tự nhiên, xuất đúng khung dọc và khung ngang.
- Tuần 4: Xin chụp miễn phí hoặc lấy công tượng trưng cho hai cơ sở quen trong xã. Làm trọn từ chuẩn bị tới gửi ảnh. Hỏi họ đăng lên thì khách phản hồi thế nào.
Sau bốn tuần, bạn có hai bộ ảnh thật, có người chứng kiến cách làm việc của bạn. Đó là thứ đưa đi chào việc tiếp, có giá trị hơn tờ giấy khoá học.
Ví dụ: chị Lan, 34 tuổi, ở một xã trồng cây ăn trái
Chị Lan (tên giả định) ở một xã trồng cây ăn trái thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long, trước làm công nhân may ở thành phố, về quê sau khi sinh con thứ hai. Chị tham gia lớp chuyển đổi số do hội phụ nữ xã tổ chức, ba buổi, học chụp ảnh và đăng bán sản phẩm. Chị thấy mình thích phần chụp hơn phần bán, nên học thêm một khoá chỉnh ảnh và dựng video qua mạng trong một tháng.
Việc đầu tiên của chị là chụp lại toàn bộ sản phẩm cho hợp tác xã trái cây sấy trong xã: túi, hộp, cảnh phơi, cảnh đóng gói. Chị nhận công thấp vì đang tập, đổi lại hợp tác xã giới thiệu chị cho hai cơ sở làm mắm và bánh ở xã bên. Chị chỉ nhận việc vào buổi sáng khi con đi học, buổi chiều ở nhà chỉnh ảnh.
Cái chị Lan rút ra sau nửa năm là: ảnh đẹp chưa đủ, phải giao đúng hẹn, đúng cỡ khách cần, và giữ ảnh gốc cẩn thận để khách cần lại thì có. Những thứ đó không khoá nào dạy kỹ, phải tự đặt quy tắc cho mình.
Câu nên hỏi khi gọi lớp, và lỗi hay gặp
Khi gọi lớp chụp ảnh, quay video sản phẩm, hỏi:
- Mỗi buổi có thực hành chụp trên sản phẩm thật không, học viên có được góp ý từng ảnh không?
- Học bằng điện thoại hay bắt buộc có máy ảnh?
- Có phần chỉnh ảnh và dựng video không, dùng phần mềm gì?
- Học xong có buổi chữa bộ ảnh mẫu của học viên không?
- Lớp có kết nối với hợp tác xã, cơ sở sản xuất nào cần chụp ảnh không?
Lỗi hay gặp: dùng ảnh của người khác làm ảnh mẫu, rất dễ bị phát hiện và mất uy tín; chỉnh màu quá tay khiến sản phẩm trên ảnh khác hàng thật, người mua phàn nàn với cơ sở; không thoả thuận trước ai được dùng ảnh vào việc gì, sau này cơ sở đem ảnh in bao bì, bạn lại muốn đăng ảnh làm mẫu, hai bên cãi nhau. Ghi vài dòng thoả thuận trước mỗi việc là đủ tránh.
Tính công và giữ khách: nói cách tính, không đoán giá
Tính theo việc, không theo giờ ngồi máy. Khách ở quê dễ hiểu cách tính theo bộ: bao nhiêu sản phẩm, mỗi sản phẩm mấy góc, có cảnh đặt trong vườn hay không, có video hay không. Viết rõ thành một dòng tin nhắn trước khi đi chụp, tránh việc chụp xong khách xin thêm "vài tấm nữa" không có giới hạn.
Mức công phụ thuộc mấy yếu tố. Đi lại xa hay gần, số sản phẩm, có cần đèn hay chỉ ánh sáng tự nhiên, có cắt nền, có dựng video, thời hạn giao gấp hay thong thả. Hỏi vài người làm cùng nghề trong tỉnh để biết mặt bằng chung, thay vì tự đặt giá quá thấp rồi khó tăng.
Giao ảnh đúng cỡ cho từng nơi đăng. Trang bán hàng, mạng xã hội, hồ sơ hội chợ, in bao bì cần cỡ và tỉ lệ khác nhau. Hỏi khách sẽ đăng ở đâu ngay từ đầu, giao mỗi nơi một thư mục. Việc nhỏ này làm khách thấy bạn chuyên nghiệp hơn hẳn.
Giữ ảnh gốc ít nhất một năm. Cơ sở nhỏ hay làm mất ảnh, vài tháng sau gọi xin lại. Có ảnh gốc để gửi ngay là lý do họ gọi bạn cho lần chụp mùa sau.
Chụp lại theo mùa. Đặc sản thay bao bì, thêm sản phẩm theo mùa vụ, dịp Tết. Nhắn hỏi khách cũ trước mỗi mùa là cách giữ việc đều mà không phải chạy tìm khách mới.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh sản phẩm bằng điện thoại có nhận việc được không?
Được, với phần lớn cơ sở nhỏ bán hàng qua mạng, ảnh điện thoại có ánh sáng tốt và xếp đặt gọn là đủ dùng. Khi khách cần ảnh in bao bì cỡ lớn thì mới cần máy ảnh và đèn.
Học chụp ảnh sản phẩm mất bao lâu?
Phần cơ bản thường bốn đến tám buổi. Muốn có bộ ảnh mẫu đủ tự tin chào khách, bạn nên tính khoảng một tháng vừa học vừa chụp mỗi ngày, cộng vài việc thật đầu tiên.
Ở quê có ai thuê chụp ảnh sản phẩm không?
Có, nhất là hợp tác xã, cơ sở làm đặc sản, xưởng thủ công muốn bán trên mạng và tham gia hội chợ. Họ thường tìm người qua hội phụ nữ, hội nông dân hoặc người quen giới thiệu.
Có cần chứng chỉ để làm nghề chụp ảnh sản phẩm không?
Không có giấy phép bắt buộc cho nghề này. Khách nhìn bộ ảnh mẫu và cách bạn làm việc. Giấy chứng nhận khoá học chỉ là phần phụ khi xin việc ở công ty.
Nên học quay video hay chụp ảnh trước?
Nên học chụp ảnh trước vì ánh sáng, bố cục và xếp đặt là nền cho cả quay video. Sau khoảng hai tuần chụp quen tay, chuyển sang quay video ngắn sẽ nhanh hơn.
Ảnh chụp cho khách thì ai được dùng?
Nên thoả thuận trước bằng vài dòng tin nhắn hoặc giấy: khách được dùng vào việc gì, bạn có được đăng làm ảnh mẫu không. Thoả thuận rõ giúp tránh tranh cãi khi khách dùng ảnh in bao bì hoặc quảng cáo.