Ninh Bình mới gồm ba vùng cũ, mỗi vùng mạnh một nhóm nghề: vùng Ninh Bình cũ mạnh du lịch quanh các khu danh thắng núi đá và vật liệu xây dựng; vùng Nam Định cũ có truyền thống dệt may, cơ khí và ven biển; vùng Hà Nam cũ có các khu công nghiệp gần Hà Nội. Nghề ngắn hạn dễ có việc nhất vì thế là: phục vụ du lịch, homestay, buồng phòng; may công nghiệp; vận hành máy và kiểm hàng trong nhà máy; điện, cơ khí sửa chữa.
Nơi hỏi lớp là trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh, các trường cao đẳng, trung cấp công lập ở cả ba vùng cũ (vùng Nam Định cũ có nhiều trường nghề lâu năm), lớp của xã và hội đoàn thể, và doanh nghiệp đào tạo tại chỗ. Phần dưới đi theo vùng, rồi tới nghề đá và an toàn, một lộ trình ví dụ và các lỗi nên tránh.
Ba vùng cũ, ba nhóm nghề
Bảng chỉ nêu những nét phổ biến. Nhu cầu tuyển cụ thể từng năm nên hỏi trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh.
| Vùng | Nhóm nghề nổi bật | Khoá ngắn hay gặp | Thời gian học |
|---|---|---|---|
| Vùng Ninh Bình cũ | Du lịch, nhà hàng, vật liệu xây dựng | Phục vụ, buồng phòng, homestay, vận hành máy | 3 tuần đến 3 tháng |
| Vùng Nam Định cũ | Dệt may, cơ khí, nghề ven biển | May công nghiệp, hàn, tiện, sửa máy thuyền | 1 đến 3 tháng |
| Vùng Hà Nam cũ | Khu công nghiệp, kho vận | Kiểm tra chất lượng, xe nâng, điện công nghiệp | 2 tuần đến 3 tháng |
| Các xã thuần nông cả ba vùng | Nông nghiệp, chăn nuôi, nghề làng | Trồng trọt, chăn nuôi, sửa máy nông nghiệp | 2 tuần đến 2 tháng |
Người ở giữa hai vùng, ví dụ vùng giáp ranh Hà Nam cũ và Nam Định cũ, có thể chọn cả hai phía. Đo thời gian đi lại thật vào giờ học trước khi quyết. Vùng nào cũng có lớp do xã mở theo đợt cho lao động nông thôn, hỏi bộ phận văn hoá xã hội của xã từ đầu năm để biết.
Nghề du lịch quanh vùng danh thắng núi đá
Phục vụ nhà hàng, buồng phòng. Khu du lịch quanh vùng núi đá, hang động, đồng lúa có rất nhiều khách sạn nhỏ, homestay, nhà hàng. Khoá ngắn ba đến sáu tuần dạy nền nghề; tay nghề thật lên trong mùa đông khách.
Làm homestay tại nhà. Gia đình có nhà ở vùng du lịch có thể học khoá ngắn về đón khách, giữ vệ sinh phòng, nấu món địa phương, ghi chép đặt phòng. Lớp loại này thường do xã hoặc dự án du lịch cộng đồng mở. Mở homestay còn có thủ tục kinh doanh lưu trú, an ninh trật tự, phòng cháy; hỏi xã những bước cần làm.
Chèo đò, dịch vụ trên sông. Việc chèo đò chở khách ở các khu du lịch thường do người địa phương làm theo phân công của đơn vị quản lý khu du lịch, có quy định riêng về an toàn và đăng ký. Hỏi đơn vị quản lý hoặc xã nơi bạn ở, đừng nghe người ngoài hứa "lo cho vào chèo đò".
Thuyết minh, hướng dẫn. Thuyết minh viên tại điểm thường được khu du lịch tự đào tạo. Muốn làm hướng dẫn viên dẫn đoàn phải có thẻ theo Luật Du lịch 2017, có học và thi nghiệp vụ. Hỏi cơ quan quản lý du lịch của tỉnh về điều kiện hiện hành.
Ngoại ngữ. Khách nước ngoài tới vùng này đông. Biết tiếng Anh giao tiếp giúp người làm phục vụ, homestay được việc hơn hẳn; nên học song song, mỗi ngày một ít, thay vì đợi.
Mùa khách và mùa tuyển ở vùng du lịch
Du lịch ở vùng danh thắng núi đá của Ninh Bình có nhịp khác vùng biển. Khách đông vào những tháng đầu năm khi có lễ hội và dịp nghỉ Tết, rồi lại đông vào mùa lúa chín vàng khoảng tháng năm, tháng sáu, khi khách tới chụp ảnh đồng lúa giữa núi. Mùa hè vẫn có khách gia đình, còn những tháng mưa nhiều thì vắng hơn.
Vì vậy khách sạn, homestay, nhà hàng thường tuyển hai đợt: cuối năm để chuẩn bị mùa đầu năm, và khoảng tháng ba, tháng tư để chuẩn bị mùa lúa chín. Học khoá phục vụ, buồng phòng vào tháng mười, tháng mười một hoặc tháng hai là kịp đợt tuyển. Học xong đúng vào lúc vắng khách thì phải chờ, dễ nản.
Người làm theo mùa nên tính trước việc cho những tháng vắng: học thêm tiếng Anh, học nấu món địa phương, giúp gia đình làm ruộng, hoặc nhận việc ở nhà máy gần đó theo hợp đồng ngắn. Ai làm du lịch ở đây vài năm đều nói: mùa vắng là lúc nâng nghề, mùa đông là lúc kiếm việc.
Dệt may và cơ khí ở vùng Nam Định cũ
Nam Định có truyền thống dệt may từ lâu, đến nay vẫn có nhiều nhà máy, xưởng may lớn nhỏ. Lớp may công nghiệp một đến ba tháng mở thường xuyên ở các trường nghề công lập và trung tâm. Người mới vào xưởng thường bắt đầu ở công đoạn đơn giản, tay nghề tăng dần theo số mã hàng đã làm. Khoá học giúp bạn biết đi chỉ, chỉnh máy, đọc phiếu công đoạn, còn tốc độ thì lên ở chuyền. Trước khi đóng tiền, xin vào một xưởng gần nhà ngồi thử một ngày: nếu chịu được tám giờ ngồi máy, tiếng ồn và nhịp giao hàng, khoá học mới thật sự có ích.
Vùng này cũng có làng nghề cơ khí nhỏ, nhiều xưởng gia công, hàn, tiện, đúc. Người muốn theo cơ khí có thể học khoá hàn, tiện ngắn hạn ở trường rồi xin làm thợ phụ ở xưởng gần nhà. Xưởng nhỏ dạy theo kiểu cầm tay chỉ việc, đòi người chịu khó, chịu nóng, chịu bụi.
Ven biển Nam Định cũ có nghề đánh bắt, nuôi ngao, nuôi tôm, làm muối. Nghề ngắn hạn hợp ở đây là kỹ thuật nuôi trồng, sửa máy thuyền nhỏ, sơ chế thuỷ sản. Người làm việc trên tàu cá có công suất lớn cần chứng chỉ thuyền trưởng, máy trưởng theo quy định về thuỷ sản; hỏi cơ quan quản lý thuỷ sản của tỉnh.
Nghề đá, xi măng, vật liệu xây dựng: an toàn trước tiên
Vùng núi đá vôi của Ninh Bình cũ và Hà Nam cũ có nhiều nhà máy xi măng, mỏ đá, xưởng chế tác đá. Đây là nhóm nghề có việc, nhưng độ rủi ro cao hơn hẳn nghề dịch vụ. Trước khi học và đi làm, cần nắm:
- Vận hành máy xúc, máy khoan, xe tải mỏ: cần chứng chỉ vận hành và huấn luyện an toàn; lái xe tải cần giấy phép lái xe hạng phù hợp sau sát hạch.
- Chế tác đá mỹ nghệ, đá xây dựng: học việc ở xưởng là chính. Bụi đá ảnh hưởng phổi lâu dài; hỏi xưởng có tưới nước giảm bụi, có khẩu trang lọc bụi đúng loại không.
- Công việc trong nhà máy xi măng: nhà máy thường tuyển rồi đào tạo nội bộ, kèm khám sức khoẻ định kỳ.
- Nổ mìn, khoan nổ: là việc phải có chứng chỉ chuyên môn và được cấp phép, không học ngoài lề được.
- Tiếng ồn: làm lâu ở xưởng đá, máy nghiền dễ giảm thính lực; nút tai là đồ bảo hộ bắt buộc, không phải tuỳ thích.
Nếu một chủ xưởng nói "vào làm luôn, không cần học an toàn", hãy coi đó là dấu hiệu nên tìm chỗ khác. Ở nhóm nghề này, sức khoẻ của bạn là thứ khó lấy lại nhất. Khi đi phỏng vấn, hỏi luôn nơi làm có khám sức khoẻ định kỳ không, kết quả khám có đưa cho người lao động giữ không; câu trả lời cho bạn biết khá nhiều về chỗ làm đó.
Anh Hùng, 41 tuổi, về quê ở vùng Hà Nam cũ sau nhiều năm làm thợ xây ở Hà Nội
Anh Hùng là ví dụ giả định: làm thợ xây ở Hà Nội hơn mười năm, lưng bắt đầu đau, muốn về gần nhà làm việc nhẹ hơn. Anh đi theo các bước:
- Liệt kê những gì đã biết: đọc bản vẽ đơn giản, đo đạc, làm việc ngoài trời. Đây là nền tốt cho nghề kiểm tra chất lượng hoặc thủ kho vật tư.
- Gọi trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh, hỏi các khu công nghiệp vùng Hà Nam cũ đang tuyển vị trí nào hợp người ngoài bốn mươi, ít mang vác.
- Học khoá kiểm tra chất lượng sáu tuần và khoá xe nâng ba tuần ở trường công lập gần nhà.
- Đi hai phiên giao dịch việc làm, nộp hồ sơ vào ba nhà máy, nói rõ kinh nghiệm xây dựng của mình.
- Nhận việc ở vị trí kho vật tư của một nhà máy; tranh thủ học thêm phần mềm kho cơ bản trong tháng đầu.
Kinh nghiệm cũ không mất đi khi đổi nghề. Anh Hùng không bắt đầu lại từ số không; anh chọn nghề dùng được cái mình đã biết.
Những việc không nên làm khi học nghề ở Ninh Bình
Lỗi hay gặp, gom lại từ các tình huống thường thấy ở tỉnh có cả du lịch, công nghiệp và nghề nặng:
| Không nên | Vì sao | Thay bằng |
|---|---|---|
| Trả tiền cho người hứa lo vào làm ở khu du lịch | Việc trong khu du lịch do đơn vị quản lý và xã sắp xếp | Hỏi thẳng đơn vị quản lý hoặc xã |
| Học homestay xong mở luôn mà chưa làm thủ tục | Có thể bị nhắc nhở, xử phạt, khó nhận khách qua kênh lớn | Hỏi xã các bước đăng ký kinh doanh lưu trú |
| Vào xưởng đá không có đồ bảo hộ | Bụi và tiếng ồn hại sức khoẻ lâu dài | Chỉ nhận việc ở nơi có khẩu trang lọc bụi, nút tai |
| Học may mà không thử ngồi máy cả ngày | Nhiều người bỏ ở tuần đầu vì không quen ngồi lâu | Xin làm thử một ngày ở xưởng trước khi đóng tiền |
| Chọn lớp ở vùng khác vì nghe nói tốt hơn | Đi lại xa, dễ bỏ giữa chừng | So lớp gần nhà trước, đi xem tận nơi |
Phần lớn các lỗi này tránh được bằng một việc: đi xem tận nơi và hỏi người đã làm nghề đó ở gần nhà bạn.
Câu hỏi thường gặp
Nam Định và Hà Nam nay thuộc Ninh Bình thì học nghề ở đâu?
Các trường, trung tâm ở vùng Nam Định cũ và Hà Nam cũ vẫn hoạt động, nay thuộc quản lý của tỉnh Ninh Bình. Hỏi trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh hoặc bộ phận văn hoá xã hội của xã để biết lớp gần nhà.
Học nghề du lịch ở Ninh Bình nên bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu bằng khoá phục vụ hoặc buồng phòng ba đến sáu tuần, rồi xin làm ở khách sạn, homestay quanh vùng danh thắng. Học thêm tiếng Anh giao tiếp song song vì khách nước ngoài tới vùng này đông.
Muốn mở homestay ở Ninh Bình cần học gì?
Nên học khoá ngắn về đón khách, giữ vệ sinh phòng, nấu món địa phương và ghi chép đặt phòng. Ngoài ra phải làm thủ tục kinh doanh lưu trú, an ninh trật tự và phòng cháy; hỏi xã nơi bạn ở về các bước cụ thể.
Học may công nghiệp ở vùng Nam Định cũ mất bao lâu?
Khoá may công nghiệp thường một đến ba tháng. Học xong bạn vào xưởng ở công đoạn đơn giản, tốc độ và tay nghề tăng dần theo số mã hàng đã làm trên chuyền.
Làm ở mỏ đá, nhà máy xi măng có cần học nghề trước không?
Tuỳ vị trí. Vận hành máy xúc, xe tải, khoan cần chứng chỉ và huấn luyện an toàn; nổ mìn cần chứng chỉ chuyên môn được cấp phép. Nhiều vị trí trong nhà máy xi măng do doanh nghiệp tự đào tạo kèm khám sức khoẻ.
Người ngoài bốn mươi tuổi ở Ninh Bình nên học nghề gì?
Nên chọn nghề dùng được kinh nghiệm cũ và ít mang vác, như kiểm tra chất lượng, thủ kho, vận hành xe nâng, homestay tại nhà. Hỏi trung tâm dịch vụ việc làm xem nơi nào đang tuyển người ở độ tuổi này.