NganHan.comNgắn Hạn
Nghề ngắn hạn cho nông thôn

Học chăn nuôi an toàn sinh học cho hộ nhỏ: lớp ở xã dạy gì để đàn heo, gà ít bệnh

Ai nên học, một khoá chăn nuôi an toàn sinh học ngắn hạn dạy gì theo từng buổi, học ở đâu, việc làm ngay ở chuồng nhà sau khoá và những lỗi khiến dịch quay lại.

A Vietnamese farmer in rubber boots steps through a lime footbath at the gate of a small brick pig barn, village bamboo behind, low angle, overcast soft light

Một khoá chăn nuôi an toàn sinh học cho hộ nhỏ thường dài từ vài buổi tập huấn đến khoảng hai tháng nếu là lớp sơ cấp, và điều nó dạy cốt lõi là chặn mầm bệnh đi vào chuồng: người, xe, thức ăn, nước, con giống mới, chuột và chim. Lớp loại này hay do trung tâm khuyến nông, hội nông dân phối hợp với xã mở, hoặc trường có ngành chăn nuôi thú y mở lớp sơ cấp, cũng có khi là các trại lớn tự đào tạo công nhân trước khi nhận vào làm.

Sau những đợt dịch làm nhiều hộ mất trắng đàn heo, đàn gà, ai muốn nuôi lại đều được khuyên học trước. Nhưng học xong mà về nhà vẫn để người buôn lợn vào tận chuồng thì khoá học cũng như không. Bài này đi theo hướng thực dụng: ai nên học, khoá học dạy gì theo từng buổi, học ở đâu, mang gì về chuồng nhà ngay tuần đầu, và những lỗi làm dịch quay lại.

Ai nên học khoá này trước tiên

Hộ vừa mất đàn và muốn tái đàn. Đây là người cần học nhất. Chuồng cũ còn mầm bệnh, thói quen cũ còn nguyên, tái đàn mà không đổi cách làm thì rủi ro lặp lại rất cao.

Hộ đang nuôi nhỏ lẻ vài con đến vài chục con. Hộ nhỏ thường nghĩ an toàn sinh học là chuyện của trại lớn. Thật ra hộ nhỏ dễ bị lây nhất vì chuồng sát nhà, sát đường, người qua lại tự do, thức ăn thừa trong bếp đổ thẳng cho heo.

Người định xin làm công nhân trại chăn nuôi. Trại lớn quản lý rất chặt: tắm và thay đồ trước khi vào, ở lại trại theo đợt, không mang đồ ăn ngoài vào. Biết trước những điều này giúp bạn quyết định có hợp với mình không.

Người nuôi gà, vịt thả vườn bán theo đơn. Gà thả vườn dễ tiếp xúc chim hoang, nước ao chung. Khoá học dạy cách khoanh vùng thả, chuồng ngủ và lịch tiêm phòng đúng.

Thanh niên ở lại quê muốn làm chăn nuôi lâu dài. Học sớm từ đầu đỡ phải trả giá bằng một đàn. Khoá này cũng là nền nếu sau này bạn muốn học tiếp thú y hay quản lý trại.

Một khoá sơ cấp dạy gì theo từng buổi

Chương trình mỗi nơi khác nhau, nhưng một khoá đủ ý thường đi qua các nhóm nội dung dưới đây. Dùng bảng này để đối chiếu với lịch học mà lớp đưa cho bạn.

Nhóm buổi họcNội dung chínhThực hành nên có
Đường đi của mầm bệnhNgười, xe, dụng cụ, thức ăn, nước, con giống, chuột, chim, ruồiĐi quanh một chuồng mẫu, chỉ ra từng lối lọt
Khu chuồng và hàng ràoChia khu sạch, khu bẩn, lối vào riêng, hố sát trùng, chỗ thay đồVẽ lại sơ đồ chuồng nhà mình ngay tại lớp
Vệ sinh và sát trùngRửa, để khô, phun sát trùng đúng nồng độ, quét vôi, để trống chuồngPha và phun thử, đo thời gian để khô
Con giống và cách lyChọn nơi bán giống rõ nguồn, nuôi cách ly con mới, theo dõi trước khi nhập đànDựng một ô cách ly bằng vật liệu sẵn
Thức ăn và nướcKhông dùng thức ăn thừa chưa nấu chín, che bể nước, vệ sinh mángKiểm máng, bể của chuồng mẫu
Tiêm phòng và theo dõi sức khoẻLịch tiêm phòng theo hướng dẫn của thú y, nhận biết con ốm sớm, cách ly ngayGhi sổ đàn, tập đo thân nhiệt
Xử lý chất thải và xác chếtỦ phân, hầm biogas, đệm lót, không vứt xác ra kênh mương, báo thú y khi chết bất thườngXem một hố ủ hoặc bể biogas

Nếu lịch học chỉ có lý thuyết trong hội trường, hãy hỏi xem có buổi nào đi thăm một chuồng đang làm tốt không. Một buổi đứng ở cổng chuồng thật dạy được nhiều hơn ba buổi nghe giảng.

Học ở đâu: khuyến nông, hội nông dân, trường nghề hay trại lớn

Lớp tập huấn của khuyến nông và hội nông dân thường ngắn, vài buổi đến một tuần, mở ngay tại xã khi có chương trình hỗ trợ tái đàn hoặc phòng dịch. Ưu điểm là miễn phí hoặc chi phí thấp, gần nhà, học cùng hàng xóm cũng nuôi, nên sau đó cả thôn dễ làm theo một kiểu. Nhược điểm là ngắn, đôi khi không cấp chứng chỉ.

Lớp sơ cấp ở trường trung cấp hoặc cao đẳng có ngành chăn nuôi thú y kéo dài khoảng một đến ba tháng, có trại thực hành, cấp chứng chỉ sơ cấp. Hợp với người muốn làm chăn nuôi lâu dài hoặc muốn xin làm ở trại, vì có giấy là một lợi thế khi nộp hồ sơ.

Các trại chăn nuôi quy mô lớn ở những vùng nuôi tập trung thường tự đào tạo công nhân mới vài tuần trước khi giao chuồng. Bạn vừa học vừa làm, học đúng quy trình của trại. Đổi lại phải chấp nhận nếp sống trong trại: ở lại theo đợt, giữ vệ sinh nghiêm, hạn chế ra ngoài.

Để biết đợt lớp sắp mở, hỏi cán bộ khuyến nông hoặc cán bộ nông nghiệp của xã, chi hội nông dân thôn, và trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh cho thông tin các trại đang tuyển công nhân.

Việc làm ngay ở chuồng nhà trong tuần đầu sau khoá

Đừng chờ đủ tiền xây chuồng mới. Phần lớn việc dưới đây làm bằng vật liệu sẵn có và quan trọng hơn mọi thứ thuốc mua về:

  • Rào kín quanh khu chuồng, chỉ chừa một lối vào. Treo dép ủng riêng và áo riêng ở lối đó.
  • Đặt hố hoặc khay sát trùng ở cửa, thay dung dịch theo lịch thầy dặn, đừng để cạn hay đọng bùn.
  • Không cho người buôn, người mua, hàng xóm vào trong chuồng. Bán thì đưa con vật ra một chỗ riêng gần cổng.
  • Không cho heo ăn thức ăn thừa chưa nấu chín, không lấy nước ao chung cho gà vịt uống trực tiếp.
  • Dựng một ô cách ly cho con giống mới, nuôi riêng và theo dõi trước khi cho vào đàn.
  • Mua một cuốn sổ, ghi ngày nhập con, ngày tiêm, ngày con nào bỏ ăn, ngày phun sát trùng.
  • Đặt bẫy chuột và che lưới chắn chim ở chuồng gà, máng ăn.
  • Lưu số điện thoại cán bộ thú y xã vào máy, thấy chết bất thường là báo, không tự bán chạy.

Tám việc này ai cũng nghe qua, ít hộ làm đủ. Thử tự chấm nhà mình: thiếu từ ba việc trở lên thì nên làm cho đủ trước khi nhập lứa mới.

Ví dụ: anh Tuấn, 40 tuổi, tái đàn sau một đợt dịch

Anh Tuấn là người giả định, nuôi heo nhiều năm ở một xã đồng bằng, chuồng sát nhà, thức ăn có phần là cám tự trộn với rau và đồ thừa. Sau một đợt dịch, đàn heo của anh và mấy hộ trong xóm chết gần hết. Anh để chuồng trống gần một năm, vừa làm thợ phụ vừa tính chuyện nuôi lại.

Khi xã mở lớp tập huấn tái đàn an toàn, anh đi học đủ buổi, rồi xin học thêm lớp sơ cấp ở trường nông nghiệp của tỉnh khoảng sáu tuần. Về nhà, anh chưa mua heo ngay. Tháng đầu anh rửa, quét vôi, để trống chuồng, xây thêm bức tường ngăn chuồng với lối đi chung, làm cửa riêng có hố sát trùng, sắm ủng và áo chỉ dùng trong chuồng.

Anh nhập lứa đầu nhỏ, mua ở cơ sở có giấy kiểm dịch, nuôi cách ly ba tuần rồi mới vào chuồng chính. Anh thôi cho ăn đồ thừa sống. Người buôn đến thì anh lùa heo ra chuồng bán ở cổng. Lứa đó không lời nhiều, nhưng anh nói điều anh được nhất là ngủ yên.

Bài học từ anh Tuấn: khoá học chỉ có ích khi bạn đổi được ba thói quen khó bỏ nhất là cho người lạ vào chuồng, cho ăn thức ăn thừa sống và nhập con không cách ly.

Lỗi khiến dịch quay lại dù đã đi học

Những lỗi dưới đây gặp nhiều ở các hộ đã từng đi tập huấn. Kiến thức thì có, nhưng một chỗ hở là đủ.

LỗiVì sao nguy hiểmLàm lại cho đúng
Hố sát trùng có nhưng để khô hoặc đầy bùnBước qua mà không sát trùng gìThay dung dịch theo lịch, che mái cho khỏi mưa
Để người mua heo, gà vào tận chuồng chọnHọ đi nhiều chuồng một ngày, mang mầm bệnh theoĐưa con vật ra chỗ bán ở cổng
Tái đàn khi chuồng chưa để trống đủ lâuMầm bệnh còn trong nền, khe tườngHỏi thú y thời gian để trống, rửa sát trùng nhiều lần
Mua giống rẻ không rõ nguồnCon mang bệnh vào từ ngày đầuMua nơi có giấy kiểm dịch, nuôi cách ly
Con ốm thì tự mua thuốc tiêm, giấu hàng xómDịch lan cả xóm, chậm khoanh vùngBáo thú y xã, cách ly con ốm ngay
Vứt xác chết ra kênh, bãi đất trốngLây sang cả vùng, vi phạm quy địnhXử lý theo hướng dẫn của thú y

Học xong thì làm ở đâu, theo kiểu nào

Tự nuôi ở nhà, quy mô vừa sức. Đây là đường của phần lớn học viên. Khoá học không làm bạn nuôi được nhiều hơn, mà giúp bạn nuôi ít rủi ro hơn. Nên bắt đầu với số con mà một mình bạn chăm và giữ vệ sinh nổi mỗi ngày, rồi mới tăng dần.

Vào tổ hợp tác hoặc nhóm hộ cùng nuôi. Ở nhiều xã, các hộ đã học cùng lớp lập nhóm để mua chung con giống có nguồn rõ, mua chung thức ăn, thống nhất lịch tiêm và cùng giữ một quy định ra vào chuồng. Một hộ làm ẩu cả nhóm lãnh hậu quả, nên nhóm thường tự giám sát nhau.

Làm công nhân trại chăn nuôi. Các trại quy mô lớn ở vùng nuôi tập trung hay tuyển người có chứng chỉ sơ cấp hoặc đã qua tập huấn. Công việc theo ca, ở lại trại theo đợt, giữ vệ sinh nghiêm. Trước khi nhận, hỏi rõ lịch ở trại, ngày được về nhà, chế độ bảo hộ và bảo hiểm.

Nuôi gia công cho doanh nghiệp. Một số hộ có chuồng đạt chuẩn nhận nuôi gia công: doanh nghiệp giao con giống, thức ăn, kỹ thuật, hộ bỏ công và chuồng. Kiểu này đòi chuồng và quy trình an toàn sinh học rất chặt, nên khoá học là bước bắt buộc. Đọc kỹ hợp đồng, nhất là điều khoản khi đàn bị bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Học chăn nuôi an toàn sinh học mất bao lâu?

Lớp tập huấn của khuyến nông hoặc hội nông dân thường vài buổi đến một tuần. Lớp sơ cấp ở trường có ngành chăn nuôi thú y thường một đến ba tháng, có thực hành ở trại. Người mới hoặc định làm lâu dài nên chọn lớp sơ cấp.

Hộ nuôi ít vài con có cần học an toàn sinh học không?

Cần. Hộ nhỏ thường dễ bị lây hơn vì chuồng sát nhà, sát đường, người ra vào tự do và hay dùng thức ăn thừa. Chỉ vài thay đổi đơn giản như rào kín, hố sát trùng, cách ly con mới đã giảm rủi ro rõ rệt.

Có lớp chăn nuôi miễn phí cho nông dân không?

Nhiều lớp tập huấn của khuyến nông và hội nông dân miễn phí hoặc được hỗ trợ, nhất là khi địa phương có chương trình tái đàn hay phòng dịch. Lớp sơ cấp ở trường tuỳ đối tượng mà được hỗ trợ. Hỏi cán bộ nông nghiệp xã để biết đợt gần nhất.

Làm công nhân trại chăn nuôi có cần học trước không?

Không bắt buộc, vì các trại lớn thường tự đào tạo vài tuần. Nhưng học trước giúp bạn hiểu quy trình tắm, thay đồ, ở lại trại và các quy định nghiêm ngặt, để biết mình có hợp với nếp sống ấy hay không trước khi ký hợp đồng.

Học xong có được tự tiêm phòng cho heo gà nhà mình không?

Nhiều lớp dạy cách phối hợp tiêm phòng và nhận biết con ốm. Việc tiêm cho đàn nhà mình nên làm theo hướng dẫn và lịch của thú y xã. Còn đi tiêm phòng, chữa bệnh cho nhà khác lấy tiền là hành nghề thú y, cần điều kiện và chứng chỉ riêng.

Chuồng đã có dịch thì để trống bao lâu mới nuôi lại?

Thời gian để trống tuỳ loại bệnh và tình hình dịch ở địa phương, nên hỏi cán bộ thú y trước khi tái đàn. Trong thời gian đó cần rửa, phơi khô, sát trùng nhiều lần, quét vôi và sửa những chỗ hở như hàng rào, cống, máng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138