Lớp nuôi tôm cá ngắn hạn thường kéo dài từ vài buổi tập huấn đến khoảng ba tháng, và việc đầu tiên là chọn đúng lớp cho loại nước nơi bạn ở: nước ngọt đồng bằng, nước lợ ven biển, nước mặn ven bờ và vịnh, hay nước lạnh vùng núi. Mỗi vùng nước hợp với một nhóm đối tượng nuôi, và kỹ thuật học ở vùng này mang sang vùng khác nhiều khi không dùng được.
Nơi mở lớp phổ biến là trung tâm khuyến nông, khuyến ngư phối hợp với xã, trường trung cấp hoặc cao đẳng có ngành nuôi trồng thuỷ sản, và các trại nuôi, trại giống tự đào tạo người làm. Bài dưới đây giúp bạn xác định nên học nuôi con gì, khoá học phải dạy những gì, học ở đâu, làm thuê ở ao nuôi ra sao, và lộ trình học gắn với một vụ thật để không phải trả giá bằng vốn của cả nhà.
Vùng nước nhà bạn hợp với học nuôi con gì
Bảng này chỉ nêu những đối tượng phổ biến, ai ở vùng đó cũng thấy. Trước khi học, hãy hỏi cán bộ khuyến nông xã con gì đang được khuyến khích nuôi ở vùng mình và vùng nào đang hạn chế mở thêm ao.
| Vùng nước | Nơi hay gặp | Đối tượng nuôi phổ biến | Khoá nên học trước |
|---|---|---|---|
| Nước ngọt đồng bằng | Đồng bằng sông Cửu Long, đồng bằng sông Hồng, ruộng trũng các tỉnh | Cá rô, cá lóc, cá trê, ếch, lươn, cá chép, trắm, tôm càng xanh | Chuẩn bị ao, quản lý nước, cho ăn, phòng bệnh cá |
| Nước lợ ven biển | Dải ven biển miền Tây như Cà Mau, An Giang, Cần Thơ, ven biển miền Trung và phía Bắc | Tôm sú, tôm thẻ chân trắng, cua, cá kèo, mô hình tôm lúa | Kỹ thuật nuôi tôm, độ mặn, oxy, an toàn sinh học ao |
| Nước mặn ven bờ và vịnh | Vịnh, đầm ven biển ở Quảng Ninh, Khánh Hoà, vùng biển Đắk Lắk (Phú Yên cũ) và Gia Lai (Bình Định cũ) | Cá biển lồng bè, tôm hùm, hàu, nghêu, ốc hương | Kỹ thuật lồng bè, an toàn trên mặt nước, phòng bệnh |
| Nước lạnh vùng núi | Suối, hồ vùng núi cao phía Bắc, Lâm Đồng | Cá hồi, cá tầm và một số loài nước lạnh | Học tại trại đang nuôi, vì kỹ thuật riêng và cần nguồn nước ổn định |
Đọc bảng xong, hãy khoanh lại một dòng. Người mới hay học "nuôi thuỷ sản" chung chung rồi về nhà mới biết ao mình bị nhiễm mặn mùa khô, hoặc nguồn nước mùa mưa quá ngọt cho tôm. Biết nước nhà mình trước, học sau, đỡ phí cả khoá.
Một khoá nuôi tôm cá ngắn hạn phải dạy những gì
Dù nuôi con gì, khoá đủ ý thường có những phần dưới đây. Phần nào chỉ được nghe mà không được làm ở ao thật, bạn nên hỏi lại lớp hoặc tự xin đi theo một hộ nuôi giỏi trong vùng.
- Chuẩn bị ao: tháo cạn, vét bùn, phơi đáy, bón vôi, lấy nước qua lưới lọc, gây màu nước.
- Chọn và thả giống: nhận biết con giống khoẻ, thuần độ mặn và nhiệt độ trước khi thả, mật độ hợp với ao và kinh nghiệm của mình.
- Đo và giữ môi trường nước: dùng bộ test đo độ pH, độ kiềm, độ mặn, oxy; biết đọc kết quả và xử lý khi lệch.
- Cho ăn: tính lượng ăn, kiểm sàng ăn, điều chỉnh theo thời tiết và sức ăn, tránh dư thức ăn làm bẩn nước.
- Phòng bệnh: an toàn sinh học ao, nhận biết con bệnh sớm, khi nào phải gọi kỹ thuật viên hoặc thú y thuỷ sản.
- Ghi nhật ký ao: mỗi ngày ghi thời tiết, chỉ số nước, lượng ăn, con chết; cuối vụ đọc lại.
- Thu hoạch và bán: lúc nào nên thu, thu tỉa hay thu toàn bộ, giữ chất lượng khi giao cho người mua.
Một lớp tốt cho học viên cầm bộ test đo nước ít nhất vài lần, chứ không chỉ xem thầy đo. Đọc đúng chỉ số nước là kỹ năng phân biệt người nuôi được và người nuôi theo may rủi.
Học ở đâu: khuyến ngư, trường nghề hay trại nuôi
Lớp khuyến nông, khuyến ngư ở xã thường mở theo mùa vụ, vài buổi đến vài tuần, học ngay tại một ao mẫu trong vùng. Hợp với hộ đã có ao, cần cập nhật kỹ thuật cho đối tượng đang nuôi. Học cùng hàng xóm còn có lợi là cả vùng cùng lịch xả nước, lịch thả giống, giảm lây bệnh qua kênh chung.
Lớp sơ cấp ở trường có ngành nuôi trồng thuỷ sản kéo dài khoảng một đến ba tháng, có ao thực hành và phòng đo nước, cấp chứng chỉ sơ cấp. Hợp với người trẻ chưa có ao, muốn đi làm thuê ở trại nuôi hoặc trại giống, vì có chứng chỉ dễ xin việc hơn.
Trại nuôi tôm quy mô lớn và trại giống ở các vùng ven biển thường nhận công nhân mới và kèm cặp tại chỗ. Bạn học đúng quy trình của trại, thấy được cách người ta quản lý hàng chục ao cùng lúc. Trại công nghệ cao yêu cầu kỷ luật cao: giờ cho ăn, giờ đo nước, khu ra vào riêng.
Người chưa từng nuôi nên đi theo thứ tự: học lớp sơ cấp hoặc khuyến ngư cho có nền, làm thuê ở trại ít nhất một vụ, rồi mới tính chuyện tự nuôi. Bỏ qua bước làm thuê là bỏ qua bài học rẻ nhất.
Những việc làm thuê ở ao nuôi, ai làm được
Công nhân chăm ao. Cho ăn theo giờ, kiểm sàng, vận hành quạt nước, vệ sinh bờ ao, trực đêm khi trời chuyển. Việc nặng vừa phải nhưng đòi đúng giờ, kể cả đêm mưa.
Kỹ thuật viên đo nước. Đo chỉ số nước hằng ngày cho nhiều ao, ghi chép và báo trưởng trại. Người có chứng chỉ sơ cấp hoặc học xong khuyến ngư, chịu khó, cẩn thận được giao việc này sau một thời gian làm công nhân.
Công nhân trại giống. Chăm bể ương, cho ấu trùng ăn, giữ nhiệt độ, vệ sinh bể. Môi trường sạch, kỷ luật cao, hợp với người tỉ mỉ.
Thợ lồng bè. Làm trên mặt nước, cho cá ăn, vệ sinh lưới, kiểm tra neo. Cần biết bơi, chịu được sóng gió, và phải học an toàn khi làm việc trên mặt nước.
Người thu mua, vận chuyển. Không phải nghề nuôi nhưng đi kèm: phân cỡ, giữ sống, đóng thùng. Học nhanh tại chỗ trong mùa thu hoạch.
Lộ trình học gắn với một vụ thật
Một vụ tôm cá kéo dài vài tháng. Lộ trình dưới đây giúp bạn học qua trọn một vụ mà không bỏ vốn lớn của gia đình.
- Trước vụ: học lớp khuyến ngư hoặc sơ cấp, chọn đúng đối tượng nuôi theo vùng nước. Mua một bộ test đo nước cơ bản và một cuốn sổ.
- Đầu vụ: xin làm công nhân hoặc theo phụ một hộ nuôi giỏi trong vùng. Đứng xem họ chuẩn bị ao, thả giống, ghi lại từng việc.
- Giữa vụ: tự đo nước mỗi sáng cùng người hướng dẫn, so kết quả của mình với của họ. Hỏi vì sao hôm nay giảm ăn, hôm nay bật quạt sớm.
- Cuối vụ: theo dõi thu hoạch, hỏi cách tính chi phí và rủi ro, nghe họ kể vụ nào hỏng và vì sao.
- Vụ sau: nếu nhà có ao, nuôi thử một ao nhỏ, mật độ thấp. Ghi nhật ký đầy đủ và mời người hướng dẫn cũ ghé xem vài lần.
Anh Khang, 23 tuổi, người giả định ở vùng ven biển miền Tây, học xong lớp sơ cấp nuôi trồng thuỷ sản thì làm công nhân một trại tôm hai vụ. Đến vụ thứ ba anh được giao đo nước cho cả dãy ao. Anh chưa tự nuôi, nhưng khi bố anh định đào thêm ao, anh là người can bố giảm mật độ và đầu tư ao lắng trước.
Nuôi kết hợp như tôm lúa, cá ruộng: học thêm những gì
Ở nhiều vùng ven biển miền Tây, ruộng nhiễm mặn mùa khô được dùng nuôi tôm, mùa mưa rửa mặn để trồng lúa, gọi là mô hình tôm lúa. Ở vùng ngọt, có nơi thả cá trên ruộng lúa, nuôi tôm càng xanh trong mương vườn, nuôi ếch, lươn trong bể ở góc vườn. Những mô hình này hợp với hộ nhỏ vì tận dụng đất có sẵn, ít đầu tư hơn ao chuyên nuôi, nhưng đòi hiểu cả hai nghề.
Khoá ngắn hạn cho nuôi kết hợp thường dạy thêm: lịch thời vụ hai nghề sao cho không chồi nhau, cách rửa mặn trước khi xuống giống lúa, chọn giống lúa chịu mặn, cách dùng thuốc bảo vệ thực vật để không hại tôm cá trong ruộng, cách giữ mương sâu đủ cho tôm cá trú nắng. Đây là những thứ người chỉ học nuôi tôm hoặc chỉ học trồng lúa thường không biết.
Nếu nhà bạn đang có ruộng ở vùng giáp nước mặn, hãy hỏi cán bộ khuyến nông xem xã có lớp nào về mô hình kết hợp không, và đi xem vài ruộng của hộ đã làm vài năm. Câu nên hỏi họ: năm nào hỏng, vì sao hỏng, rửa mặn mất bao lâu, mùa khô nước mặn vào sâu tới đâu. Câu trả lời thật thường giá trị hơn cả một buổi lên lớp.
Câu nên hỏi khi gọi lớp và lỗi người mới hay mắc
Khi gọi trung tâm khuyến nông, phòng tuyển sinh của trường hoặc trại đang tuyển công nhân, hỏi:
- Lớp dạy nuôi con gì, ở vùng nước nào? Có ao thực hành không?
- Học viên có được tự đo nước, tự chuẩn bị ao không?
- Học xong có giới thiệu đi làm ở trại không, hay chỉ cấp giấy?
- Trại tuyển công nhân thì ở lại trại hay đi về, có đồ bảo hộ, áo phao khi làm lồng bè không?
- Lỗi hay gặp 1: thả giống dày ngay vụ đầu vì muốn thu nhiều, nước bẩn nhanh, bệnh bùng.
- Lỗi hay gặp 2: không ghi nhật ký, đến lúc tôm cá chết không biết lần ngược nguyên nhân.
- Lỗi hay gặp 3: mua giống rẻ không rõ nguồn, không kiểm tra bệnh trước khi thả.
- Lỗi hay gặp 4: xả nước ao bệnh ra kênh chung, làm cả vùng lây theo.
Bốn lỗi này đều đến từ chỗ muốn nhanh. Nghề nuôi thuỷ sản thưởng cho người chậm mà chắc, có sổ ghi chép và chịu hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Học nuôi tôm ngắn hạn mất bao lâu?
Tập huấn của khuyến ngư thường vài buổi đến vài tuần, lớp sơ cấp ở trường có ngành nuôi trồng thuỷ sản khoảng một đến ba tháng. Muốn tự nuôi được thì nên làm thuê hoặc theo hộ nuôi giỏi trọn ít nhất một vụ sau khi học.
Chưa có ao có nên học nuôi thuỷ sản không?
Nên, nếu bạn muốn làm công nhân hoặc kỹ thuật viên ở trại nuôi, trại giống. Các trại ở vùng ven biển thường cần người có nền kiến thức. Khi đã làm vài vụ, bạn hiểu nghề hơn hẳn người mới đào ao.
Học nuôi tôm ở miền Tây có dùng được ở miền Trung không?
Nguyên lý chung dùng được, nhưng thời tiết, độ mặn, mùa mưa bão và nguồn nước mỗi vùng khác nhau. Khi chuyển vùng, nên học thêm lớp khuyến ngư ở nơi mới hoặc hỏi các hộ đang nuôi ở đó về lịch thời vụ.
Làm công nhân trại tôm có cực không?
Công việc đòi đúng giờ, có ca đêm, làm ngoài trời nắng gió, nhiều trại yêu cầu ở lại trại. Bù lại bạn học được kỹ thuật thật. Trước khi nhận việc hỏi rõ lịch nghỉ, chỗ ở, bảo hộ và bảo hiểm.
Học xong lớp nuôi trồng thuỷ sản được cấp giấy gì?
Lớp ở trường hoặc cơ sở giáo dục nghề nghiệp đủ thời lượng thường cấp chứng chỉ sơ cấp. Tập huấn khuyến ngư ngắn hơn thường cấp giấy chứng nhận tham gia. Nuôi ở nhà không cần chứng chỉ, nhưng có giấy dễ xin việc ở trại và dễ vay vốn hơn.