NganHan.comNgắn Hạn
Nghề ngắn hạn cho nông thôn

Học ghép cây, nhân giống cây ăn trái: khoá ngắn, học việc ở vườn ươm và làm theo mùa

Nghề nhân giống gồm những việc gì, học ở lớp sơ cấp hay theo vườn ươm, bảng kỹ thuật theo cây và mùa, lộ trình luyện tay bốn tuần và giấy cần khi bán giống.

Close-up of weathered hands binding a grafted citrus seedling with clear plastic tape in a shaded nursery yard, rows of potted saplings behind, morning backlight

Ghép cây, chiết cành và chăm vườn ươm là nghề học nhanh nhưng luyện tay lâu: lớp ngắn hạn chừng hai đến sáu tuần cho bạn hiểu kỹ thuật, còn tay ghép nhanh và sống cao thì phải qua vài nghìn mắt ghép. Có hai đường vào nghề phổ biến: học lớp sơ cấp ở trường hoặc trung tâm có ngành trồng trọt rồi xin làm ở vườn ươm, hoặc vào thẳng vườn ươm học việc theo mùa.

Ở những vùng trồng cây ăn trái tập trung, mùa ghép là lúc các vườn ươm cần nhiều tay, và thợ ghép giỏi được gọi đi làm theo đợt ở nhiều vườn. Bài này nói rõ nghề gồm những việc gì, học ở đâu, mỗi kỹ thuật cần bao lâu, cách tự luyện tay, giấy tờ cần khi bạn muốn tự bán cây giống và những câu nên hỏi trước khi theo một vườn ươm.

Nghề nhân giống cây ăn trái thật ra gồm những việc gì

Gieo và chăm cây gốc ghép. Chọn hạt, gieo bầu, chăm cây gốc tới khi đủ lớn để ghép. Việc này nhiều người làm, ít ai để ý, nhưng gốc yếu thì mắt ghép đẹp đến mấy cũng khó sống.

Ghép mắt và ghép cành. Cắt mắt hoặc cành từ cây mẹ, mở vết trên gốc, áp khít, quấn dây. Có nhiều kiểu: ghép mắt nhỏ có gỗ, ghép nêm, ghép áp, ghép chẻ bên. Mỗi loại cây quen một hai kiểu.

Chiết cành và giâm hom. Khoanh vỏ, bó bầu đất cho cành ra rễ ngay trên cây mẹ, hoặc cắt hom cắm vào giá thể. Cây có múi, nhãn, vải hay dùng chiết; một số cây cảnh và cây dược liệu dùng giâm.

Chăm vườn ươm. Tưới phun sương, che lưới, mở dây ghép đúng lúc, tỉa chồi gốc mọc ra, phòng sâu bệnh cho cây non, xếp cây theo lô.

Xuất vườn. Chọn cây đạt chuẩn, đóng bầu, ghi lô, xếp lên xe sao cho không gãy ngọn. Vườn ươm làm ăn tử tế luôn ghi cây mẹ lấy mắt từ đâu.

Ghép cải tạo vườn cũ. Ghép đổi giống trên cây đã lớn cho các nhà vườn muốn chuyển sang giống mới mà không chặt bỏ gốc. Việc này đòi tay vững và thường làm theo đợt.

Học ở đâu: lớp sơ cấp, vườn ươm hay theo thợ ghép

Lớp sơ cấp về nhân giống cây trồng thường do trường trung cấp, cao đẳng có ngành trồng trọt hoặc trung tâm khuyến nông phối hợp với xã mở, kéo dài khoảng một đến ba tháng, học lý thuyết về cây gốc, cây mẹ, thời vụ và thực hành ghép trên vườn của trường. Lợi thế là bạn hiểu vì sao mắt ghép sống hay chết, có chứng chỉ để sau này xin việc hay vay vốn.

Học việc ở vườn ươm là con đường của phần lớn thợ ghép. Mùa ghép, vườn ươm cần người cắt mắt, quấn dây, mở dây, chăm cây. Người mới thường bắt đầu từ việc đơn giản nhất là tưới, nhổ cỏ bầu, xếp lô, rồi dần được giao quấn dây, sau cùng mới được cầm dao ghép. Ở các vùng cây ăn trái lớn như đồng bằng sông Cửu Long, vùng cây có múi và cây ăn quả miền Bắc, vùng sầu riêng, cà phê ở Tây Nguyên, mùa này rất đông việc.

Theo một thợ ghép đi làm thuê theo đợt là cách học nhanh tay nhất, vì một ngày bạn thấy hàng trăm mắt ghép. Nhưng không có ai giải thích bài bản, lỗi sai dễ thành thói quen.

Nếu chưa biết gì, nên học một lớp sơ cấp hoặc lớp khuyến nông vài tuần cho có nền, rồi xin vào vườn ươm một mùa. Người đã quen làm vườn có thể vào thẳng vườn ươm.

Kỹ thuật, cây hay dùng và thời gian luyện tay

Bảng dưới không phải chuẩn cứng, chỉ để bạn biết nên học kỹ thuật nào trước theo cây trồng ở vùng mình. Thời gian luyện là ước lượng cho người làm đều tay hằng ngày trong mùa.

Kỹ thuậtCây hay dùngHọc xong lý thuyếtLuyện tới khi đi làm thuê đượcMùa làm nhiều
Chiết cànhBưởi, cam, nhãn, vải, ổiVài buổiHai đến bốn tuầnĐầu mùa mưa
Ghép mắt nhỏ có gỗCây có múi, xoài, nhãnMột đến hai tuầnMột đến hai thángKhi cây gốc đủ lớn, cây mẹ ra lộc
Ghép nêm, ghép chẻ ngọnSầu riêng, mít, bơMột đến hai tuầnMột đến hai thángTheo lứa cây gốc ở vườn ươm
Ghép áp, ghép chẻ bênCà phê, cây ăn trái lớn cần đổi giốngMột tuầnMột mùaTheo đợt cải tạo vườn
Giâm homMột số cây cảnh, cây dược liệu, cây lâm nghiệpVài buổiHai đến bốn tuầnQuanh năm có nhà che
Chăm vườn ươmMọi loạiVài buổiHọc trong lúc làmQuanh năm

Đo tay nghề bằng tỉ lệ sống chứ không bằng tốc độ. Vườn ươm thuê thợ theo số mắt ghép hoặc theo ngày, nhưng thợ ghép nhanh mà sống thấp sẽ không được gọi lại mùa sau.

Lộ trình luyện tay bốn tuần sau lớp học

Kỹ thuật ghép quen tay bằng số lần, không bằng nghe giảng. Lộ trình này dùng cành bỏ và cây gốc rẻ để bạn tự tập ở nhà trước khi ra vườn ươm.

  1. Tuần 1: mua một con dao ghép tốt, đá mài và cuộn dây ghép. Mỗi ngày cắt một trăm mắt trên cành bỏ, chỉ tập đường cắt phẳng một nhát, không cưa đi cưa lại.
  2. Tuần 2: gieo hoặc mua một khay cây gốc rẻ. Tập mở vết và áp mắt, quấn dây chặt từ dưới lên. Tự chấm: mắt có khít không, vỏ có bị dập không.
  3. Tuần 3: ghép thật lên năm mươi đến một trăm cây gốc, đánh dấu ngày. Bấm giờ xem mỗi mắt mất bao lâu, đừng ép nhanh.
  4. Tuần 4: mở dây, đếm mắt sống. Mắt chết thì bóc ra xem vì sao: vết cắt dày, áp lệch tầng sinh gỗ, nước mưa lọt vào hay dây quá lỏng.
  5. Sau đó: khi tỉ lệ sống ở nhà đã ổn định, mang con số ấy đi xin việc ở vườn ươm. Chủ vườn tin con số và vài cây mẫu hơn tin lời kể.

Giữ dao luôn sắc và sạch là nửa tay nghề. Nhiều người học mãi không lên chỉ vì dùng dao cùn, vết cắt xơ, mắt ghép không bám.

Muốn tự bán cây giống thì cần giấy gì

Làm thuê cho vườn ươm thì bạn không cần giấy phép riêng, chứng chỉ sơ cấp chỉ là thứ chứng minh mình đã học. Nhưng khi tự lập vườn ươm và bán cây giống ra thị trường, chuyện khác hẳn. Theo Luật Trồng trọt 2018 và các văn bản hướng dẫn, giống cây trồng chủ lực phải có nguồn gốc rõ, sản xuất từ cây đầu dòng hoặc vườn cây đầu dòng đã được công nhận, người bán phải công bố tiêu chuẩn và ghi nhãn đúng.

Với người mới, điều quan trọng là hiểu nguyên lý: mắt ghép phải lấy từ cây mẹ có nguồn rõ ràng, có ghi chép lô cây, và trước khi bán cây giống phải hỏi cơ quan chuyên môn về trồng trọt của tỉnh hoặc cán bộ khuyến nông xã những thủ tục cần có cho loại cây mình định làm. Không nên tự in nhãn "giống chuẩn" khi chưa biết giống chuẩn nghĩa là gì theo quy định.

Một lối đi an toàn hơn là liên kết với một vườn ươm đã đủ giấy tờ: bạn nhận ghép, nhận chăm lô cây cho họ, học thêm cách họ quản lý cây mẹ và sổ sách, vài năm sau mới tính chuyện tự đứng ra bán.

Ví dụ và những câu nên hỏi trước khi theo một vườn ươm

Anh Lộc, 26 tuổi, là người giả định trong bài, từng làm công nhân may ở thành phố rồi về quê khi nhà có vườn bưởi. Anh học lớp chiết ghép do trung tâm khuyến nông mở ở xã khoảng bốn tuần, rồi xin vào một vườn ươm cách nhà vài cây số. Hai tháng đầu anh chủ yếu tưới và mở dây, tháng thứ ba mới được ghép. Mùa sau, anh được gọi đi ghép cải tạo cho mấy nhà vườn quen. Trước khi theo vườn ươm, anh đã hỏi những câu dưới đây, bạn cũng nên hỏi:

  • Mùa này vườn ghép những cây gì, mỗi lứa bao nhiêu cây, kéo dài bao lâu?
  • Người mới vào làm những việc gì trước, sau bao lâu thì được ghép?
  • Tính công theo ngày hay theo số mắt sống, mắt chết có bị trừ không?
  • Ai hướng dẫn kỹ thuật, có được xem cách chọn cành mẹ không?
  • Có dùng thuốc bảo vệ thực vật trong vườn không, có đồ bảo hộ không?
  • Hết mùa ghép thì còn việc chăm vườn không, hay nghỉ tới mùa sau?

Câu về thuốc bảo vệ thực vật hay bị bỏ qua, nhưng vườn ươm phun thuốc khá thường xuyên. Hỏi trước để biết mình có được đeo khẩu trang, găng tay, và có lịch tránh vào vườn sau khi phun hay không.

Lỗi hay gặp của người mới cầm dao ghép

Phần lớn mắt ghép chết ở người mới không phải vì thiếu kiến thức mà vì vài thói quen sai lặp lại hàng trăm lần. Đọc bảng này trước mùa ghép đầu tiên, rồi đọc lại sau lần mở dây đầu tiên.

LỗiVì sao mắt chếtCách sửa
Cắt mắt xong để lâu ngoài nắngMắt khô, mất sức sống trước khi ápCắt tới đâu ghép tới đó, giữ cành mẹ trong khăn ẩm
Vết cắt cưa đi cưa lạiMặt cắt xơ, hai lớp không khítMài dao mỗi buổi, tập một nhát dứt khoát
Chạm tay vào mặt cắtBẩn, nhiễm nấm, mắt thốiCầm mắt ở phần vỏ, không sờ mặt gỗ
Quấn dây lỏng hoặc chừa khe hởNước mưa lọt vào, mắt úngQuấn chặt từ dưới lên, chồng mép dây
Ghép lúc cây gốc đang khô hạnNhựa không chảy, mắt không liềnTưới gốc đủ ẩm vài ngày trước khi ghép
Mở dây quá sớm hoặc quá muộnSớm thì mắt bong, muộn thì dây thắt cổHỏi thợ chính lịch mở dây theo từng loại cây
Lấy mắt từ cây mẹ không rõ nguồnCây lớn lên sai giống, mất uy tín vườn ươmChỉ lấy mắt trên cây mẹ chủ vườn chỉ định

Một thói quen tốt của thợ ghép lâu năm: mỗi đợt mở dây, đếm mắt sống theo từng người ghép và từng buổi. Nhìn con số, bạn biết ngay hôm nào mình mệt tay, hôm nào dao cùn.

Câu hỏi thường gặp

Học ghép cây mất bao lâu thì đi làm thuê được?

Lớp ngắn hạn thường hai đến sáu tuần để nắm kỹ thuật. Muốn được vườn ươm thuê ghép thì cần thêm một đến hai tháng luyện tay đều đặn cho tới khi tỉ lệ sống ổn định. Chiết cành và chăm vườn ươm thì vào làm sớm hơn.

Nên học chiết cành hay ghép mắt trước?

Chiết cành dễ hơn, ít đòi tay khéo, hợp với người mới và người muốn nhân giống cho vườn nhà. Ghép mắt, ghép nêm khó hơn nhưng là việc các vườn ươm cần nhiều tay vào mùa. Nhiều người học chiết trước một hai tuần rồi chuyển sang ghép.

Ghép cây có cần sức khoẻ tốt không?

Không đòi sức nặng nhưng phải ngồi hoặc cúi lâu, làm ngoài trời, mắt nhìn gần và tay vững. Người hay đau lưng nên tập cách ngồi ghế thấp, nghỉ giữa giờ. Vườn ươm có phun thuốc thì nên hỏi kỹ về đồ bảo hộ.

Học lớp nhân giống cây trồng có được cấp chứng chỉ không?

Lớp do trường hoặc cơ sở giáo dục nghề nghiệp mở đủ thời lượng thường cấp chứng chỉ sơ cấp. Lớp khuyến nông ngắn hơn có thể chỉ cấp giấy chứng nhận tập huấn. Làm thuê ở vườn ươm thì chủ vườn xem tay nghề nhiều hơn xem giấy.

Tự ghép cây để bán giống có bị phạt không?

Bán cây giống ra thị trường phải theo quy định về giống cây trồng, nhất là với cây chủ lực cần nguồn cây đầu dòng và công bố tiêu chuẩn. Trước khi bán, bạn nên hỏi cơ quan chuyên môn trồng trọt của tỉnh hoặc cán bộ khuyến nông xã để làm đúng thủ tục.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138