Người đã biết điện dân dụng thường cần khoảng bốn đến tám tuần học có xưởng thực hành để làm được thợ phụ lắp điện mặt trời mái nhà; người chưa biết gì về điện nên tính thêm một khoá điện cơ bản trước, tổng cộng ba đến bốn tháng. Giấy quan trọng nhất không phải tờ chứng nhận khoá học, mà là việc bạn đã được huấn luyện an toàn điện và an toàn làm việc trên cao, vì chủ thầu nào cũng hỏi hai thứ đó trước khi cho lên mái.
Lớp loại này ít khi mở đều đặn ở mọi tỉnh. Chỗ hay có là trường cao đẳng công lập có khoa điện, vài trung tâm ở tỉnh nắng nhiều, và đáng kể nhất là đội lắp đặt của chính các công ty điện mặt trời, nơi người mới vào làm phụ rồi học dần. Phần dưới đi qua việc thật của người thợ, bảng khoá học, cách tìm lớp, lộ trình tám tuần, an toàn trên mái và những câu nên hỏi khi gọi điện.
Thợ lắp điện mặt trời làm gì trong một ngày công
Một công trình mái nhà dân thường gồm bốn khúc việc. Buổi đầu là khảo sát: đo mái, xem hướng nắng, xem bóng cây, bóng nhà bên cạnh đổ lên mái vào giờ nào, kiểm tra xà gồ có đủ chắc để đỡ thêm tấm pin hay không. Sau đó là dựng khung nhôm, bắt kẹp, khoan bắt vít vào mái tôn hoặc dùng chân đế cho mái ngói, mái bê tông. Khúc thứ ba là đặt tấm pin, đấu nối dây một chiều giữa các tấm thành chuỗi, kéo dây về chỗ đặt bộ hoà lưới (inverter). Khúc cuối là đấu phía xoay chiều vào tủ điện của nhà, cài đặt bộ hoà lưới, chạy thử và hướng dẫn chủ nhà xem sản lượng trên điện thoại.
Người mới vào nghề thường làm khúc thứ hai và thứ ba: vác pin, bắt khung, đi dây theo chỉ dẫn của thợ chính. Việc đấu tủ điện, cài đặt bộ hoà lưới và ký biên bản nghiệm thu là của người có kinh nghiệm hơn. Muốn lên được chỗ ấy, bạn cần hiểu dòng điện một chiều khác dòng điện trong nhà ở chỗ nào, đọc được thông số trên lưng tấm pin, và tính được chuỗi bao nhiêu tấm thì hợp với bộ hoà lưới.
Nhịp việc phụ thuộc thời tiết. Mùa mưa ở nhiều tỉnh phía Nam, mái trơn, đội lắp nghỉ nhiều ngày; mùa khô thì dồn việc. Ở các tỉnh phía Bắc, mùa nồm ẩm cũng làm mái trơn và dây ẩm. Nghề còn có mảng bảo trì: vệ sinh tấm pin, kiểm tra đầu nối bị nóng, thay bộ hoà lưới hỏng. Mảng này ít nặng nhọc hơn và hợp với người đã có tuổi trong đội.
Bảng khoá học liên quan: thời gian, giấy được cấp, nơi ra làm
Tên khoá ở mỗi nơi gọi khác nhau. Bảng dưới gom theo nội dung để bạn đối chiếu khi đọc thông báo tuyển sinh.
| Khoá học | Thời gian thường gặp | Giấy thường được cấp | Ra làm ở đâu |
|---|---|---|---|
| Điện dân dụng cơ bản (nếu chưa biết điện) | Hai đến ba tháng | Chứng chỉ sơ cấp nếu nơi dạy được cấp phép đào tạo trình độ sơ cấp | Thợ phụ điện, rồi chuyển sang đội điện mặt trời |
| Lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà | Bốn đến tám tuần, có buổi lên mái thật | Chứng chỉ sơ cấp hoặc giấy chứng nhận hoàn thành khoá | Đội lắp của công ty điện mặt trời, nhà thầu cơ điện |
| Huấn luyện an toàn điện | Vài ngày, thường do nơi sử dụng lao động tổ chức | Thẻ an toàn điện theo bậc | Bắt buộc để đấu nối, làm gần thiết bị đang có điện |
| Huấn luyện an toàn làm việc trên cao | Một đến vài ngày | Giấy chứng nhận huấn luyện an toàn lao động theo nhóm | Bắt buộc với người lên mái |
| Bảo trì, vệ sinh tấm pin | Vài buổi kèm thực tế | Thường là giấy nội bộ của doanh nghiệp | Đội bảo trì, nhận việc lẻ ở khu dân cư |
Hai dòng huấn luyện an toàn không thay được bằng tờ giấy của khoá lắp đặt. Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 yêu cầu người làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn phải được huấn luyện; nhiều đội lắp sẽ cho bạn đi huấn luyện sau khi nhận vào. Khi đọc thông báo tuyển sinh, xem lớp có gộp sẵn phần này không, hay bạn phải tự đi học thêm ở nơi khác.
Tìm lớp ở tỉnh mình: bốn chỗ nên hỏi theo thứ tự
Trường cao đẳng, trung cấp công lập có khoa điện. Nhiều trường mở khoá ngắn về năng lượng tái tạo bên cạnh hệ chính quy, nhất là ở tỉnh nắng nhiều như vùng trước đây là Ninh Thuận, Bình Thuận (nay thuộc Khánh Hoà và Lâm Đồng). Gọi phòng tuyển sinh hoặc phòng đào tạo thường xuyên, hỏi thẳng lớp lắp điện mặt trời mái nhà có mở trong năm không.
Trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh. Nơi này không trực tiếp dạy, nhưng nắm danh sách lớp được hỗ trợ học phí và thông tin tuyển dụng của doanh nghiệp. Nếu bạn đang hưởng trợ cấp thất nghiệp, hỏi luôn khoá này có nằm trong danh mục được hỗ trợ học nghề hay không.
Đội lắp của các công ty điện mặt trời trong tỉnh. Đây là con đường nhiều người đi nhất: vào làm phụ, được đội kèm, được cử đi huấn luyện an toàn. Hỏi họ có nhận người học việc không, học việc bao lâu thì được trả công đầy đủ, ai chịu phần huấn luyện an toàn.
Hội nông dân, đoàn thanh niên cấp xã. Một số nơi mở lớp giới thiệu điện mặt trời cho hộ gia đình, trang trại. Lớp này giúp bạn hiểu khái niệm, không đủ để đi làm thợ. Nhưng đây là chỗ tốt để làm quen người trong nghề ở địa phương.
Không nên bắt đầu bằng khoá học qua mạng thuần tuý. Video giúp bạn hiểu lý thuyết chuỗi pin và bộ hoà lưới, nhưng nghề này phần lớn là tay chân trên mái. Khoá nào không có buổi lên mái thật, có dây an toàn và người kèm, thì chỉ nên coi là phần đọc thêm.
Lộ trình tám tuần cho người đã biết điện dân dụng
Lộ trình dưới đây ghép từ cách các đội lắp thường kèm người mới. Nếu khoá bạn học ngắn hơn, hãy tự bù phần thiếu bằng những tuần đi phụ.
- Tuần 1: Ôn điện dân dụng, học khác biệt giữa dòng một chiều và xoay chiều, đọc thông số tấm pin (công suất, điện áp hở mạch, dòng ngắn mạch), làm quen đồng hồ đo.
- Tuần 2: Học an toàn làm việc trên cao: đeo dây đai, móc điểm neo, thang, lan can tạm. Tập trên mái thấp ở xưởng trước khi lên mái nhà dân.
- Tuần 3: Khung giá đỡ cho từng loại mái: tôn, ngói, bê tông. Cách khoan, bắn vít và trám chống dột. Đây là phần khách hay phàn nàn nhất sau khi lắp, nên học kỹ.
- Tuần 4: Đấu chuỗi pin, bấm đầu nối, đo kiểm từng chuỗi trước khi đưa về bộ hoà lưới. Tập phát hiện đầu nối bấm lỏng.
- Tuần 5: Bộ hoà lưới, tủ điện, thiết bị bảo vệ phía một chiều và xoay chiều, tiếp địa, chống sét. Cài đặt theo hướng dẫn của hãng.
- Tuần 6: Đi phụ một công trình trọn vẹn từ khảo sát đến nghiệm thu, ghi lại từng bước bằng ảnh.
- Tuần 7: Bảo trì: vệ sinh tấm pin, đọc sản lượng bất thường, tìm chuỗi bị lỗi.
- Tuần 8: Làm bài thực hành cuối khoá, đi huấn luyện an toàn điện nếu chưa có thẻ, xin vào đội lắp.
Sau tám tuần, đa số người học mới ở mức thợ phụ chắc tay. Lên thợ chính, tự đứng một công trình, thường cần thêm nhiều tháng đi việc thật.
An toàn trên mái và với dòng điện một chiều: những điều không được làm ẩu
Tai nạn trong nghề này hay đến từ hai chỗ: ngã từ mái và điện giật hoặc cháy ở phía một chiều. Tấm pin cứ có nắng là có điện, không có công tắc nào tắt được nó. Vài điều nên thuộc như phản xạ:
- Không lên mái khi mái ướt, gió mạnh, hoặc khi chưa có điểm neo cho dây đai. Mái tôn cũ có thể thủng dưới chân, luôn bước lên chỗ có xà gồ.
- Không đấu, không tháo đầu nối khi chuỗi pin đang có tải. Ngắt phía xoay chiều và phía một chiều theo đúng thứ tự hướng dẫn rồi mới làm.
- Không trộn đầu nối của hai hãng khác nhau chỉ vì "trông vừa". Đầu nối lệch chuẩn là nguyên nhân hay gặp của điểm nóng và cháy.
- Không làm một mình trên mái. Luôn có người dưới đất giữ thang và gọi được người giúp.
- Mang găng cách điện, giày đế mềm chống trượt, mũ có quai. Mùa nắng gắt, chia ca tránh giữa trưa vì mái tôn rất nóng.
Khi gọi một lớp học, hỏi xem buổi lên mái thật có giáo viên đứng cùng không và học viên có được phát dây đai đúng cỡ không. Lớp trả lời mơ hồ ở chỗ này thì cân nhắc.
Ví dụ: anh Tâm, thợ điện 30 tuổi muốn chuyển sang điện mặt trời
Anh Tâm (tên giả định) làm thợ điện dân dụng ở vùng ven biển miền Trung được sáu năm, chủ yếu đi dây nhà mới. Thấy nhiều nhà quanh xóm lắp pin trên mái, anh muốn chuyển hẳn sang mảng này. Anh không nghỉ việc ngay, mà gọi phòng đào tạo của trường cao đẳng công lập trong tỉnh, biết khoá lắp điện mặt trời mái nhà mở vào mùa khô, học buổi chiều và cuối tuần trong sáu tuần.
Trong lúc chờ khai giảng, anh nhắn một đội lắp quen ở thị trấn bên cạnh, xin đi phụ hai công trình vào ngày nghỉ. Nhờ vậy khi vào lớp anh đã biết mình yếu ở phần khung mái ngói và tính chuỗi pin. Học xong, đội lắp đó nhận anh vào làm và cử đi huấn luyện an toàn điện. Năm đầu anh vẫn nhận việc điện dân dụng xen kẽ để giữ khách cũ.
Điều anh Tâm làm đúng là không đặt cược tất cả vào tờ giấy khoá học. Anh dùng khoá học để có nền, dùng đội lắp để có việc thật, và giữ nghề cũ trong lúc nghề mới chưa đều. Người chưa biết điện thì nên đi chậm hơn một bước: học điện cơ bản trước, đi phụ đội điện dân dụng vài tháng, rồi mới vào khoá điện mặt trời.
Câu nên hỏi khi gọi lớp, và lỗi người mới hay mắc
Khi gọi điện đến nơi tuyển sinh, chuẩn bị sẵn giấy bút. Những câu dưới đây giúp bạn biết lớp có thật sự dạy nghề hay chỉ dạy cho biết:
- Khoá có bao nhiêu buổi thực hành, trong đó bao nhiêu buổi lên mái thật?
- Xưởng có mô hình mái tôn, mái ngói và bộ hoà lưới thật để tập đấu nối không?
- Học xong được cấp chứng chỉ sơ cấp hay giấy chứng nhận hoàn thành khoá? Nơi dạy có được cấp phép đào tạo nghề này không?
- Huấn luyện an toàn điện và an toàn trên cao có nằm trong khoá không, hay phải học riêng?
- Lớp có giới thiệu học viên đến đội lắp nào trong tỉnh không, hay chỉ cung cấp danh sách?
Lỗi hay gặp nhất của người mới là nghĩ nghề này chủ yếu là điện, trong khi phần lớn thời gian là làm mái và khung. Lỗi thứ hai là tự nhận lắp cho người quen sau một khoá ngắn, không có ai kiểm lại, để rồi mái dột hoặc đầu nối cháy. Lỗi thứ ba là bỏ qua thẻ an toàn vì "đội nhỏ không ai hỏi"; khi xảy ra chuyện, chính người thợ là người chịu thiệt nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Chưa biết gì về điện có học lắp điện mặt trời được không?
Được, nhưng nên học điện dân dụng cơ bản trước khoảng hai đến ba tháng. Khoá điện mặt trời ngắn thường mặc định học viên đã biết đo điện, đấu aptomat và đọc sơ đồ, nên vào thẳng sẽ theo không kịp.
Học lắp điện mặt trời mất bao lâu thì đi làm được?
Với người đã biết điện, khoá có thực hành thường bốn đến tám tuần là làm được thợ phụ. Để tự đứng một công trình từ khảo sát đến nghiệm thu thì cần thêm nhiều tháng đi việc thật cùng đội lắp.
Nghề này có cần thẻ an toàn điện không?
Có. Người đấu nối và làm gần thiết bị có điện cần được huấn luyện an toàn điện và cấp thẻ theo bậc, người lên mái cần huấn luyện an toàn làm việc trên cao. Thường do nơi sử dụng lao động tổ chức, bạn nên hỏi rõ khi xin vào đội.
Ở tỉnh không có lớp điện mặt trời thì học ở đâu?
Hỏi trường cao đẳng công lập có khoa điện xem có mở khoá ngắn không, rồi hỏi trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh. Nếu vẫn không có, con đường thực tế nhất là xin vào đội lắp của công ty điện mặt trời làm phụ và học tại chỗ.
Phụ nữ có làm nghề lắp điện mặt trời được không?
Được, nhất là các phần khảo sát, thiết kế chuỗi, cài đặt bộ hoà lưới, theo dõi sản lượng và bảo trì. Phần vác tấm pin lên mái nặng, nên cân nhắc sức khoẻ và chọn vị trí phù hợp trong đội.
Học xong có tự nhận lắp cho nhà người quen được không?
Không nên làm một mình ngay sau khoá ngắn. Hãy đi cùng một thợ chính vài chục công trình trước. Lắp sai có thể gây dột mái, cháy đầu nối, và người lắp phải chịu trách nhiệm với chủ nhà.