Ở lại quê miền Tây mà vẫn có thu nhập đều thường không nhờ một nghề, mà nhờ ghép một nghề dịch vụ kỹ thuật (điện dân dụng, sửa máy, điện lạnh, sửa xe) hoặc một nghề làm tại nhà (may, chế biến nông sản) với việc ruộng vườn, ao nuôi đang có. Các nghề này đều có khoá ngắn hai đến ba tháng ở trường nghề công lập hoặc ngay tại xã.
Cái khó không nằm ở chỗ học, mà ở chỗ trong xã có đủ người cần nghề đó không. Bài này đi từ câu hỏi đó: bốn nhóm nghề có khách ngay trong xã, năm câu tự hỏi trước khi chọn, cách ghép hai nghề theo mùa, chỗ học gần nhà, chuyện vay vốn, và những lỗi của người từ thành phố về quê làm nghề.
Vì sao ở lại quê giờ dễ tính hơn trước, nhưng vẫn phải tính
Nhiều gia đình miền Tây từng có một hai người lên TP Hồ Chí Minh, vùng Bình Dương, Đồng Nai cũ làm công nhân. Mấy năm gần đây, đường sá tốt hơn, một số khu công nghiệp mở gần hơn, cha mẹ ở quê lớn tuổi, con nhỏ cần người đưa đón, nên nhiều người muốn về hoặc không muốn đi. Ở quê thì chi phí ở rẻ hơn, có cơm nhà, có người trông con.
Nhưng thu nhập ở quê thường không đều bằng lương nhà máy. Ruộng có mùa, giá nông sản lên xuống, việc dịch vụ trong xã phụ thuộc số nhà. Người về quê mà chỉ trông vào một việc thì dễ hụt tiền mấy tháng giữa mùa. Vì vậy, câu hỏi đúng không phải "học nghề gì ở quê" mà là "học nghề gì để ghép với việc nhà đang có, cho đủ quanh năm".
Một điều nữa: đi học nghề ở quê không có nghĩa là học kém hơn thành phố. Nhiều lớp ở xã do giáo viên trường nghề công lập về dạy, giáo trình như ở trường. Khác biệt là bạn học gần nhà, học xong có ngay khách là người quen trong xóm.
Bốn nhóm nghề có khách ngay trong xã
Bảng xếp theo mức độ "khách có sẵn" ở một xã miền Tây bình thường. Cột cuối là điều kiện để nghề đó thật sự đủ sống, không chỉ là học xong.
| Nhóm nghề | Ví dụ | Khoá ngắn thường gặp | Điều kiện để sống được |
|---|---|---|---|
| Dịch vụ kỹ thuật cho nhà ở | Điện dân dụng, điện lạnh, sửa máy bơm nước, sửa quạt, nồi cơm | 2–3 tháng, sơ cấp | Xã đủ đông, chưa có nhiều thợ; chịu đi tận nhà |
| Sửa máy cho nông nghiệp và sông nước | Máy ghe, máy bơm ruộng, máy sục ao, máy cắt cỏ | 2–3 tháng cộng theo thợ | Vùng có nhiều ruộng, ao nuôi, ghe xuồng |
| Làm tại nhà theo đơn | May gia công, đan thủ công, làm bánh, chế biến khô | 3 tuần – 2 tháng | Có cơ sở hoặc nhóm gom hàng nhận; giữ chất lượng đều |
| Nông nghiệp kỹ thuật | Nhân giống cây, kỹ thuật nuôi tôm cá, chăn nuôi an toàn, trồng nấm | 3 tuần – 2 tháng | Có đất, ao hoặc chuồng; có vốn ban đầu; có chỗ bán |
Nhóm đầu và nhóm hai có khách gần như sẵn, vì nhà nào cũng có quạt, máy bơm. Nhóm ba và bốn cần tìm đầu ra trước khi học. Nếu chưa chắc, bắt đầu từ nhóm một hoặc hai, rồi từ từ thêm nghề khác.
Năm câu tự hỏi trước khi chọn nghề ở quê
Lấy giấy viết câu trả lời. Nếu ba câu trở lên trả lời "không biết", đi hỏi thêm trước khi đăng ký lớp:
- Trong xã, ai đang làm nghề này? Đếm số thợ. Không có ai thì có thể là cơ hội, cũng có thể là không có khách. Có quá nhiều thì khó chen vào.
- Mỗi tuần ai cần nghề này? Hỏi năm nhà hàng xóm gần nhất: lần cuối gọi thợ điện, thợ máy là khi nào, gọi ai.
- Mùa nào nghề này đông việc, mùa nào vắng? Ghép với lịch ruộng vườn của nhà bạn xem có chồng chéo không.
- Học ở đâu gần nhất, mất bao lâu? Hỏi ủy ban xã, hội đoàn thể, trường nghề trong tỉnh.
- Cần bao nhiêu tiền để bắt đầu sau khoá học? Dụng cụ, máy móc, nguyên liệu. Không cần con số chính xác, nhưng phải biết là nhiều hay ít để tính vay hay để dành.
Câu hỏi thứ hai là quan trọng nhất. Người từ thành phố về hay đoán nhu cầu theo cảm giác; hỏi thẳng hàng xóm vài câu cho ra con số thật trong xóm mình. Nếu thấy nhu cầu ít, đổi nghề ngay lúc này còn rẻ hơn nhiều so với học xong mới đổi.
Ghép hai nghề theo mùa: cách nhiều nhà ở quê vẫn làm
Lúa và sửa máy nông nghiệp. Mùa gặt thì máy cắt, máy sấy hỏng nhiều; mùa lúa đứng thì nhận sửa máy bơm, máy cắt cỏ. Hai việc cùng nhịp với ruộng, không chồng nhau.
Vườn cây ăn trái và thợ điện dân dụng. Vườn cần người buổi sáng sớm và chiều; thợ điện nhận việc trong ngày, nhất là dịp sửa nhà trước Tết, mùa nắng nóng lắp quạt, sửa máy lạnh.
Ao tôm và sửa máy sục khí, máy phát. Người nuôi tôm vốn đã phải thức canh máy; học thêm sửa máy thì vừa lo được ao mình, vừa nhận sửa cho ao hàng xóm.
May gia công và chăm con nhỏ. Máy may đặt ở nhà, làm theo giờ con ngủ. Cần một cơ sở nhận hàng đều; hỏi hội phụ nữ xã về nhóm may gia công.
Chế biến nông sản theo mùa và buôn bán nhỏ. Mùa trái rộ làm mứt, sấy khô; mùa vắng thì bán hàng tạp hóa hoặc nhận hàng online. Cần học an toàn thực phẩm trước khi bán ra ngoài.
Học ở đâu mà không phải rời quê
Chỗ đầu tiên luôn là ủy ban xã. Các lớp nghề cho lao động nông thôn được tổ chức ngay tại xã khi đủ người, nhiều lớp được hỗ trợ chi phí cho người trong diện. Cán bộ văn hóa xã hội hoặc cán bộ phụ trách lao động của xã sẽ ghi tên và báo khi lớp mở. Hội phụ nữ, hội nông dân, đoàn thanh niên cũng gom người cho các lớp phù hợp với hội viên.
Chỗ thứ hai là trường cao đẳng, trung cấp công lập của tỉnh. Sau hợp nhất, mỗi tỉnh miền Tây có nhiều trường đặt ở các trung tâm cũ; chọn trường gần nhất. Nhiều trường có lớp buổi tối, cuối tuần hoặc lớp lưu động về xã. Nếu bạn rủ được năm, bảy người cùng xã muốn học một nghề, gọi trường hỏi mở lớp tại chỗ.
Chỗ thứ ba là thợ giỏi trong vùng. Với nghề sửa máy, điện, nhiều người học nền ở lớp rồi theo thợ trong xã thêm vài tháng. Đây là cách vừa có giấy, vừa có tay nghề, vừa có người giới thiệu khách.
Vốn bắt đầu và tổ hợp tác: thứ giúp người ở quê trụ lâu
Học xong mà không có tiền mua dụng cụ, mua giống, mua máy may thì nghề cũng nằm im. Ở miền Tây, người học nghề nông thôn thường được tiếp cận vốn vay ưu đãi qua ngân hàng chính sách xã hội, thông qua tổ tiết kiệm và vay vốn của hội phụ nữ, hội nông dân ở ấp. Điều kiện, mức vay thay đổi theo chương trình từng năm; hỏi tổ trưởng tổ vay vốn ở ấp là nhanh nhất.
Tổ hợp tác và hợp tác xã cũng là chỗ dựa. Người nuôi tôm, trồng trái cây, làm hàng thủ công vào tổ thì mua vật tư chung, bán chung, được tập huấn kỹ thuật định kỳ. Với người mới học nghề, vào tổ giúp bạn có người hỏi khi gặp chuyện khó và có đầu ra ổn định hơn làm lẻ.
Một lời khuyên thực tế: đừng vay lớn ngay sau khoá học. Bắt đầu nhỏ, làm một mùa, thấy có khách, có lời rồi mới mở rộng. Nhiều người về quê thất bại không vì thiếu nghề mà vì đầu tư quá sức ngay vụ đầu.
Ví dụ: vợ chồng anh Tài, chị Nhung về từ khu công nghiệp
Anh Tài và chị Nhung, cùng 32 tuổi, làm công nhân ở vùng Bình Dương cũ tám năm, có con học lớp một. Năm ngoái hai vợ chồng về quê ở vùng Hậu Giang cũ, nay thuộc Cần Thơ, vì mẹ anh yếu. Trước khi về, anh hỏi mấy người bạn cùng xã và biết xã chỉ có một thợ điện lạnh lớn tuổi. Anh đăng ký lớp sơ cấp điện lạnh ba tháng ở trường nghề gần nhà, học buổi tối, ban ngày phụ mẹ làm vườn khóm.
Chị Nhung học lớp may công nghiệp do hội phụ nữ xã mở, rồi nhận gia công cho một xưởng may ở thị trấn, làm tại nhà. Năm đầu thu nhập hai vợ chồng thấp hơn lúc làm nhà máy, nhưng tiền nhà trọ, tiền gửi con không còn. Đến mùa nắng nóng năm sau, anh Tài đã có khách quen trong ba xã gần nhau.
Điều họ làm đúng là hỏi nhu cầu trước khi học, học nghề hợp với nhau (một người đi, một người ở nhà), và không vay lớn ngay năm đầu.
Lỗi hay gặp khi về quê làm nghề
- Học nghề theo phong trào thành phố. Pha chế, nail, spa có khách ở phố, nhưng ở xã có khi không đủ người dùng.
- Không hỏi thợ đang làm trong xã. Họ biết rõ nhất nghề đó có sống được không.
- Chê việc nhỏ. Sửa quạt, thay ổ điện nghe nhỏ, nhưng đó là việc khiến hàng xóm nhớ tới bạn khi có việc lớn.
- Làm giá khác nhau cho mỗi nhà. Ở quê ai cũng biết nhau, chênh giá là mất khách.
- Bỏ hẳn việc ruộng vườn. Ghép hai việc thì có thu nhập quanh năm; bỏ hẳn một bên thì mùa vắng lại hụt tiền.
- Ngại đăng ký hộ kinh doanh, ngại ghi sổ. Khi khách đông lên, không có sổ thu chi thì không biết mình lời thật hay chỉ bận rộn. Một cuốn sổ ghi việc, ghi tiền mỗi ngày là đủ; khi cần mở tiệm thì hỏi phòng kinh tế của xã về đăng ký.
Ở quê, tiếng tăm lan nhanh cả hai chiều. Làm kỹ vài việc đầu, giữ lời hẹn, nói giá rõ ràng là cách nhanh nhất để có khách đều.
Câu hỏi thường gặp
Ở quê miền Tây nên học nghề gì để có việc quanh năm?
Điện dân dụng, điện lạnh, sửa máy bơm, máy ghe, máy nông nghiệp có khách gần như quanh năm. Ghép thêm việc ruộng vườn hoặc một nghề làm tại nhà như may gia công giúp thu nhập đều hơn.
Học nghề ở xã có được cấp giấy không?
Lớp do trường nghề dạy tại xã thường cấp chứng chỉ sơ cấp hoặc chứng nhận. Lớp tập huấn kỹ thuật nông nghiệp thường cấp giấy chứng nhận tham dự. Hỏi trước khi học để biết mình nhận loại giấy nào.
Đang làm công nhân ở thành phố, muốn về quê thì nên học trước hay về rồi học?
Nếu có thể, hỏi nhu cầu nghề ở xã trước, rồi về và học ở trường gần quê. Một số người học lớp buổi tối ở thành phố trước khi về, miễn nghề đó có khách ở quê.
Học nghề xong ở quê có được vay vốn không?
Người lao động nông thôn, hộ nghèo, cận nghèo có thể được xét vay ưu đãi qua ngân hàng chính sách xã hội thông qua tổ vay vốn của hội đoàn thể ở ấp. Điều kiện thay đổi theo từng năm, nên hỏi tổ trưởng ở ấp.
Làm nghề ở quê có kém thu nhập hơn làm công nhân không?
Thường năm đầu thu nhập ít đều hơn, nhưng chi phí ở quê thấp hơn nhiều. Thu nhập phụ thuộc số khách trong vùng, tay nghề và việc ghép thêm nghề khác, nên khó so chung cho mọi người.
Phụ nữ ở nhà chăm con nên học nghề gì?
May gia công, đan thủ công, làm bánh, chế biến nông sản là những nghề làm tại nhà theo giờ linh hoạt. Hỏi hội phụ nữ xã về lớp và nhóm nhận hàng trước khi học.