Ở dải ven biển đồng bằng sông Hồng, nghề ngắn hạn dễ có việc gồm: làm thuyền viên, máy trưởng, thuyền trưởng tàu cá (các chức danh chỉ huy phải có chứng chỉ theo quy định về thuỷ sản), kỹ thuật nuôi ngao, nuôi tôm, sửa máy thuyền, sơ chế và chế biến thuỷ sản, và các nghề phục vụ du lịch biển vào mùa hè. Nơi hỏi lớp là trường nghề công lập của tỉnh, cơ quan quản lý thuỷ sản, trạm khuyến nông, hội nông dân và chính các chủ tàu, chủ đầm.
Dải bờ biển này sau năm 2025 thuộc bốn tỉnh, thành: Quảng Ninh, Hải Phòng, Hưng Yên (vùng Thái Bình cũ) và Ninh Bình (vùng Nam Định cũ và phần bờ biển của Ninh Bình cũ). Mỗi đoạn bờ có nghề riêng: phía bắc nhiều đảo và vịnh, phía nam là bãi bồi rộng, đầm nuôi, ruộng muối. Bài đi theo nghề, kèm giấy tờ, nơi học và lịch học theo mùa biển.
Dải ven biển gồm những đâu và mỗi đoạn có nghề gì
Đoạn phía bắc thuộc Quảng Ninh và Hải Phòng có nhiều đảo, vịnh, cảng cá lớn và du lịch biển. Ở đây nghề tàu cá, nuôi lồng bè, dịch vụ cảng cá, phục vụ du lịch biển đảo là chính. Người ở các đặc khu, xã đảo thường học nghề theo đợt do xã tổ chức hoặc ra đất liền học.
Đoạn giữa và phía nam, vùng ven biển của Thái Bình cũ (nay thuộc Hưng Yên) và Nam Định cũ (nay thuộc Ninh Bình), là bãi bồi rộng do sông Hồng và các nhánh sông bồi đắp. Đây là vùng nuôi ngao, nuôi tôm, cua, làm muối, đánh bắt gần bờ và có các khu kinh tế ven biển đang mở. Một số bãi có khu bảo tồn đất ngập nước và du lịch sinh thái.
Phần bờ biển của Ninh Bình cũ ngắn hơn, nổi bật với đất lấn biển, nuôi trồng và trồng cói. Người vùng này có thể học nghề nuôi trồng, chế biến, hoặc nghề du lịch ở các khu danh thắng phía trong. Nhìn chung, chọn nghề ven biển nên bắt đầu bằng câu hỏi: nhà bạn gần cảng cá, gần đầm nuôi hay gần khu du lịch.
Nghề ven biển và giấy cần có
Nghề biển có nhiều vị trí bắt buộc chứng chỉ vì liên quan tính mạng người trên tàu. Bảng chỉ nêu nguyên tắc; điều kiện cụ thể hỏi cơ quan quản lý thuỷ sản của tỉnh.
| Nghề | Khoá ngắn | Thời gian thường gặp | Giấy cần có |
|---|---|---|---|
| Thuyền viên tàu cá | An toàn cơ bản, sơ cứu, dùng áo phao, thiết bị liên lạc | Vài ngày đến vài tuần | Giấy chứng nhận khoá an toàn nếu tỉnh, chủ tàu yêu cầu |
| Máy trưởng, thuyền trưởng tàu cá | Khoá đào tạo theo hạng tàu | Vài tuần đến vài tháng | Chứng chỉ thuyền trưởng, máy trưởng theo quy định về thuỷ sản |
| Sửa máy thuyền | Sửa động cơ diesel nhỏ, hệ trục, bơm | 1 đến 3 tháng | Chứng chỉ của cơ sở đào tạo |
| Nuôi ngao, nuôi tôm | Kỹ thuật nuôi, quản lý nước, phòng bệnh | 2 tuần đến 2 tháng | Chứng chỉ đào tạo thường xuyên |
| Sơ chế, chế biến thuỷ sản | Vệ sinh an toàn thực phẩm, quy trình sơ chế, cấp đông | 1 đến 6 tuần | Giấy xác nhận kiến thức an toàn thực phẩm khi nơi làm yêu cầu |
| Phục vụ du lịch biển | Buồng phòng, phục vụ, cứu hộ bãi tắm | 2 đến 6 tuần | Cứu hộ cần chứng chỉ riêng |
Luật Thuỷ sản 2017 và các văn bản hướng dẫn quy định chứng chỉ cho thuyền trưởng, máy trưởng theo chiều dài tàu. Quy định có thể được sửa đổi, nên trước khi đóng tiền học, hỏi cơ quan quản lý thuỷ sản của tỉnh xem tàu bạn định làm cần hạng chứng chỉ nào.
Làm trên tàu cá: những điều người mới phải biết
Học an toàn trước khi học nghề. Người mới xuống tàu thường được giao việc kéo lưới, phân loại cá, nấu ăn. Trước khi đi chuyến đầu, hãy học cách mặc áo phao đúng, cách xử lý khi có người rơi xuống biển, cách dùng thiết bị liên lạc trên tàu. Hỏi chủ tàu hoặc xã xem có lớp an toàn cho ngư dân sắp mở không.
Sức khoẻ và say sóng. Không phải ai cũng chịu được biển. Đi thử một chuyến ngắn gần bờ trước khi nhận chuyến dài ngày.
Giấy tờ cá nhân. Người làm trên tàu cá phải có tên trong danh sách thuyền viên của tàu khi xuất bến. Mang theo giấy tờ tuỳ thân, đừng đi tàu không đăng ký.
Lên máy trưởng, thuyền trưởng. Sau một thời gian làm thuyền viên, người có hiểu biết về máy có thể học khoá máy trưởng, người nắm biển, hướng gió có thể học thuyền trưởng. Đây là các khoá có chứng chỉ, mở theo đợt ở trường nghề có đào tạo thuỷ sản.
Khai thác hợp pháp. Tàu cá phải tuân thủ quy định về vùng khai thác, nhật ký khai thác, thiết bị giám sát hành trình. Thuyền viên nên hiểu điều này để không bị cuốn vào những chuyến đi vi phạm, vì khi bị xử lý thì cả người làm công trên tàu cũng chịu thiệt.
Nuôi ngao, nuôi tôm và nghề sửa máy thuyền: học ở đâu
Nuôi ngao trên bãi bồi là nghề quen ở ven biển Thái Bình cũ, Nam Định cũ. Nghề nghe đơn giản nhưng mất trắng như chơi khi gặp nước ngọt tràn về mùa mưa lũ, nắng nóng kéo dài hay dịch bệnh. Khoá ngắn về chọn giống, mật độ thả, theo dõi độ mặn, thu hoạch đúng lúc do trạm khuyến nông, hội nông dân hoặc trường nghề mở, thường học ngay ở bãi. Người mới nên làm thuê cho chủ bãi một mùa trước khi tự nhận bãi.
Nuôi tôm cần kỹ thuật cao hơn: xử lý ao, quản lý nước, thức ăn, phòng bệnh. Khoá ngắn chỉ cho bạn nền tảng; phần lớn người nuôi giỏi học từ những vụ đầu thất bại hoặc từ việc làm công cho trại nuôi lớn. Tránh vay nhiều để đào ao ngay sau khoá học.
Sửa máy thuyền là nghề có khách đều ở các cảng cá. Khoá sửa động cơ diesel nhỏ một đến ba tháng ở trường nghề cho bạn nền máy; học thêm vài tháng ở xưởng sửa chữa gần cảng mới quen các đời máy ngư dân hay dùng. Người đã làm thuyền viên, quen tiếng máy, học nghề này nhanh hơn người ngoài.
Chế biến thuỷ sản và làm muối: nghề trên bờ cho người không đi biển
Không phải ai ở vùng biển cũng đi biển. Phụ nữ, người lớn tuổi, người không chịu được sóng có nhiều việc trên bờ: sơ chế cá, tôm, mực ở cảng cá; làm mắm, phơi khô hải sản; làm ở xưởng cấp đông; làm muối trên ruộng muối. Đây là những việc có mùa, đông nhất khi tàu về nhiều và vào mùa hàng Tết.
Khoá ngắn về vệ sinh an toàn thực phẩm và quy trình sơ chế giúp bạn được nhận vào các xưởng có quy trình chặt, nơi hàng đi siêu thị hay xuất đi xa. Học cách giữ lạnh, rửa, phân loại, đóng gói đúng cách; biết vì sao không được để hàng dưới đất, vì sao găng tay phải thay. Người làm mắm, làm khô tại nhà muốn bán rộng hơn cũng cần nắm các yêu cầu về an toàn thực phẩm và nhãn hàng; hỏi cơ quan y tế hoặc nông nghiệp của tỉnh.
Nghề muối ở vùng ven biển phía nam có từ lâu, việc nặng và phụ thuộc nắng. Nhiều nơi đang thử làm muối sạch, muối trải bạt, gắn với du lịch trải nghiệm. Lớp ngắn về kỹ thuật làm muối sạch hay giới thiệu nghề muối cho khách du lịch thường do xã, hợp tác xã tổ chức theo dự án; hỏi trực tiếp ở xã.
Lịch học theo mùa biển
Biển miền Bắc có mùa rõ: gió mùa đông bắc vào những tháng lạnh, bão thường tập trung từ giữa đến cuối năm. Xếp lịch học vào những lúc ít ra khơi giúp không mất chuyến:
- Tháng 1 đến 2, quanh Tết: nhiều tàu nằm bờ. Hợp để học khoá an toàn, khoá máy trưởng, thuyền trưởng nếu có đợt mở.
- Tháng 3 đến 4: mùa thả giống ngao, tôm. Người nuôi trồng nên học kỹ thuật trước đó, vào tháng 1, tháng 2.
- Tháng 5 đến 8: mùa du lịch biển. Học buồng phòng, phục vụ từ tháng 3 để kịp đi làm; người làm tàu cá vào chính vụ khai thác.
- Tháng 7 đến 10: mùa bão. Những ngày tàu phải nằm bờ tránh bão, có thể theo các lớp ngắn ở xã về an toàn, phòng chống thiên tai.
- Tháng 11 đến 12: gió mùa về, biển động hơn. Hợp với khoá sửa máy thuyền, sơ chế thuỷ sản cho mùa hàng Tết.
Hỏi xã từ đầu năm lịch lớp cho ngư dân và người nuôi trồng, nhất là các lớp an toàn và phòng chống thiên tai. Các lớp này thường mở đúng những tháng ít ra khơi, chỗ có hạn.
Câu hỏi khi gọi lớp và những lỗi hay gặp
Ghi câu trả lời vào sổ, so hai ba nơi. Với nghề biển, đặc biệt chú ý những câu về giấy tờ và an toàn:
- Khoá này cấp chứng chỉ gì, có đúng hạng tàu mình sẽ làm không?
- Học thực hành ở đâu: trên tàu thật, ở bãi nuôi thật hay chỉ trong phòng?
- Lớp mở vào tháng nào, có tránh mùa khai thác chính không?
- Người ở xã đảo, xã xa có được hỗ trợ đi lại, chỗ ở khi học không?
- Có dạy sơ cứu, xử lý người đuối nước không?
- Lỗi hay gặp: đi tàu dài ngày khi chưa từng thử biển; tự nhận bãi ngao, đào ao tôm ngay sau khoá học; làm máy trưởng không có chứng chỉ vì "ai cũng thế"; bỏ qua lớp an toàn vì nghĩ mình bơi giỏi.
Ở biển, những lỗi nhỏ trên bờ có thể thành chuyện lớn ngoài khơi. Lớp nào trả lời rõ về chứng chỉ và an toàn là lớp đáng chọn hơn lớp rẻ mà nói chung chung. Nếu chưa chắc, hỏi thêm một thuyền trưởng lâu năm ở cảng cá gần nhà: người trong nghề thường biết lớp nào dạy thật.
Câu hỏi thường gặp
Làm thuyền trưởng, máy trưởng tàu cá cần học gì?
Phải học và được cấp chứng chỉ thuyền trưởng hoặc máy trưởng tàu cá theo quy định về thuỷ sản, hạng chứng chỉ tuỳ chiều dài tàu. Hỏi cơ quan quản lý thuỷ sản của tỉnh hoặc trường nghề có đào tạo thuỷ sản về đợt học sắp mở.
Người mới có xuống tàu cá làm được ngay không?
Nhiều tàu nhận thuyền viên mới để kéo lưới, phân loại cá, nhưng bạn nên học an toàn cơ bản, cách mặc áo phao, xử lý người rơi xuống biển trước chuyến đầu. Đi thử một chuyến ngắn gần bờ để biết mình có chịu được sóng không.
Học nuôi ngao ở đâu?
Trạm khuyến nông, hội nông dân và trường nghề công lập ở các tỉnh ven biển thường mở khoá ngắn về nuôi ngao, học ngay ở bãi. Người mới nên làm thuê cho chủ bãi một mùa trước khi tự nhận bãi để quen cách theo dõi nước và thời tiết.
Học sửa máy thuyền mất bao lâu?
Khoá sửa động cơ diesel nhỏ thường một đến ba tháng ở trường nghề, sau đó cần thêm vài tháng làm ở xưởng gần cảng cá để quen các đời máy ngư dân hay dùng. Người từng làm thuyền viên thường học nhanh hơn.
Thái Bình cũ và Nam Định cũ nay thuộc tỉnh nào khi hỏi lớp nghề biển?
Vùng Thái Bình cũ nay thuộc tỉnh Hưng Yên, vùng Nam Định cũ nay thuộc tỉnh Ninh Bình. Bạn hỏi trung tâm dịch vụ việc làm, cơ quan quản lý thuỷ sản của tỉnh mới hoặc bộ phận văn hoá xã hội của xã nơi mình ở.
Mùa nào học nghề biển là hợp nhất?
Những tháng quanh Tết, khi nhiều tàu nằm bờ, là lúc hợp để học khoá an toàn và chứng chỉ thuyền trưởng, máy trưởng. Người nuôi trồng nên học kỹ thuật trước mùa thả giống vào khoảng tháng ba, tháng tư.