Nghề sửa điện thoại chia ba tầng việc, và mỗi tầng học một khoảng khác nhau: thay màn, pin, chân sạc, loa, camera học khoảng một đến hai tháng là làm được; sửa phần cứng nhỏ như mất sóng, mất wifi, lỗi cảm ứng cần thêm vài tháng; sửa bo mạch (thường gọi là sửa main) thì phải tính bằng năm có người kèm. Khoá ngắn hạn chỉ đưa bạn qua tầng đầu và chạm vào tầng hai.
Ở tỉnh lẻ, hầu hết thợ đi lên từ học việc ở tiệm, cộng thêm một khoá ở trung tâm tư nhân hoặc trường nghề để có nền điện tử. Bài này chia việc theo tầng, chỉ cách chọn lớp, lộ trình mười hai tuần, những điều về dữ liệu của khách mà người thợ phải giữ, và câu hỏi khi gọi lớp.
Ba tầng việc trong nghề sửa điện thoại
Tầng một: thay linh kiện. Màn hình, pin, chân sạc, loa, mic, camera, nắp lưng, ép kính. Việc này cần tay khéo, dụng cụ tháo máy, máy hơ nhiệt, biết thứ tự tháo của từng dòng máy và biết phân biệt linh kiện tốt với linh kiện kém. Đây là phần lớn việc của tiệm ở thị trấn, và là nơi bạn kiếm được khách đầu tiên.
Tầng hai: sửa lỗi phần cứng không đụng sâu vào bo mạch. Máy không lên nguồn vì cáp, nút, hở tiếp xúc; máy vào nước; mất rung; cảm ứng chập chờn. Người thợ phải dùng đồng hồ đo, đọc sơ đồ, biết vệ sinh mạch sau khi vào nước. Một tiệm có người làm được tầng này sẽ giữ khách tốt hơn hẳn.
Tầng ba: sửa bo mạch. Hàn chip, đóng chân linh kiện dưới kính hiển vi, sửa lỗi nguồn, lỗi ổ nhớ. Học tầng này mất nhiều thời gian, dụng cụ tốn kém và cần nguồn máy hỏng để tập. Ở tỉnh, thường chỉ vài thợ lâu năm làm, các tiệm nhỏ gửi máy lên đó.
Máy tính bảng gần với điện thoại nhưng khó tháo hơn. Màn lớn, keo dán nhiều, dễ vỡ khi tách. Nhiều lớp dạy chung điện thoại và máy tính bảng, nhưng nên hỏi xem có buổi tháo máy tính bảng thật không.
Phần mềm là một mảng riêng. Cài lại máy, chuyển dữ liệu, xử lý tài khoản quên mật khẩu đúng cách. Phần này dễ học nhưng chạm tới dữ liệu và tài khoản của khách, nên đi kèm trách nhiệm lớn hơn người mới hay nghĩ.
Bảng khoá học theo tầng: thời gian, giấy được cấp, nơi ra làm
Bảng này giúp bạn đọc thông báo tuyển sinh. Lớp quảng cáo "ba tháng sửa được mọi bệnh" là đang nói quá.
| Khoá | Thời gian thường gặp | Giấy thường được cấp | Ra làm ở đâu |
|---|---|---|---|
| Điện tử cơ bản (nếu chưa biết) | Bốn đến sáu tuần | Giấy chứng nhận hoặc chứng chỉ sơ cấp nếu nơi dạy được cấp phép | Nền cho mọi tầng sau |
| Thay linh kiện điện thoại, máy tính bảng | Một đến hai tháng | Thường là giấy chứng nhận của trung tâm | Thợ phụ ở tiệm, quầy sửa trong siêu thị điện máy |
| Sửa phần cứng nâng cao | Hai đến ba tháng sau khi đã vững tầng một | Giấy chứng nhận của trung tâm | Thợ chính ở tiệm thị trấn, tự mở quầy nhỏ |
| Sửa bo mạch | Nhiều tháng học kèm, không có khoá ngắn nào đủ | Tay nghề là chính | Tiệm chuyên nhận máy từ tiệm khác gửi lên |
| Học việc tại tiệm | Ba đến sáu tháng cho tầng một và hai | Không có giấy, có thư giới thiệu của chủ tiệm nếu xin | Ở lại tiệm hoặc ra làm nơi khác |
Nghề này không có giấy phép hành nghề bắt buộc riêng cho người thợ, nên tay nghề và uy tín là thứ khách nhìn. Tờ giấy khoá học giúp khi bạn xin vào chuỗi cửa hàng lớn, ít giúp khi mở quầy ở chợ. Nếu muốn chứng chỉ có giá trị trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp, hỏi rõ nơi dạy có được cấp phép đào tạo trình độ sơ cấp nghề sửa chữa thiết bị điện tử hay không.
Chọn lớp ở tỉnh: trung tâm, trường nghề hay học việc
Ba con đường, mỗi đường hợp với một kiểu người:
- Trường cao đẳng, trung cấp công lập có ngành điện tử: nền điện tử chắc, có giấy rõ ràng, nhưng ít dạy kỹ thuật tháo máy đời mới. Hợp với người trẻ chưa biết gì, muốn có gốc.
- Trung tâm tư nhân chuyên dạy sửa điện thoại: thường đặt ở thành phố lớn, dạy sát việc, có máy thật. Cần kiểm kỹ: lớp bao nhiêu người, mỗi người có bộ đồ nghề riêng không, có máy hỏng thật để tập không, học xong có được quay lại thực hành không.
- Học việc tại tiệm: gần nhà, học đúng cái khách cần, có khi được trả công. Nhược điểm là học theo thói quen của chủ tiệm, thiếu nền, và nhiều tiệm chỉ giao việc vặt mấy tháng đầu.
- Kết hợp: nhiều người ở tỉnh đi học một khoá ở thành phố vài tuần cho có nền, rồi về xin học việc ở tiệm gần nhà. Đây là cách cân bằng giữa chi phí đi lại và tay nghề.
- Trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh: hỏi xem có lớp điện tử dân dụng nào được hỗ trợ học phí không, nhất là nếu bạn đang hưởng trợ cấp thất nghiệp.
Học sinh vừa xong lớp chín, lớp mười hai muốn theo nghề này nên ưu tiên lớp có nền điện tử, vì nghề thay linh kiện thay đổi theo đời máy rất nhanh; người có nền vững sẽ học đời máy mới nhanh hơn người chỉ học thuộc thứ tự tháo.
Lộ trình mười hai tuần cho người mới
Lộ trình ghép giữa lớp học và học việc. Mỗi tuần có một việc làm được, để bạn thấy mình đi tới đâu.
- Tuần 1–2: Điện tử cơ bản, dùng đồng hồ đo, hàn dây, an toàn tĩnh điện. Tập hàn trên bo mạch bỏ đi.
- Tuần 3: Tháo lắp vỏ, màn, pin của hai dòng máy phổ biến nhất trong vùng. Mỗi máy tháo ít nhất năm lần.
- Tuần 4: Thay pin và chân sạc. Học cách nhận biết pin phồng và xử lý an toàn.
- Tuần 5–6: Thay màn, ép kính, dán keo, kiểm tra cảm ứng sau khi thay. Học phân biệt linh kiện chính hãng, linh kiện thay thế và cách báo cho khách.
- Tuần 7: Máy vào nước: tháo, vệ sinh mạch, sấy đúng cách, khi nào nên dừng.
- Tuần 8: Phần mềm: cài lại máy, sao lưu, chuyển dữ liệu, cách từ chối việc mở khoá máy không rõ chủ.
- Tuần 9–12: Học việc ở tiệm, nhận máy dưới sự kiểm tra của thợ chính, ghi sổ bệnh và cách sửa.
Đến cuối tuần mười hai, mục tiêu hợp lý là tự làm được tầng một cho các dòng máy phổ biến, nhận diện được tầng hai để chuyển cho người giỏi hơn.
Dữ liệu và tài khoản của khách: phần đạo đức của nghề
Một chiếc điện thoại mang tới tiệm chứa ảnh gia đình, tin nhắn, tài khoản ngân hàng, mật khẩu. Người thợ mới thường không nghĩ tới chuyện này cho tới khi gặp khách yêu cầu "lấy lại ảnh cũ" hoặc "mở khoá máy nhặt được". Những tiệm làm lâu năm có quy tắc rõ, và người học nên tập theo từ đầu.
Chỉ hỏi mật khẩu khi thật cần để kiểm tra sau khi sửa, và kiểm tra ngay trước mặt khách nếu được. Không mở thư viện ảnh, tin nhắn khi không có lý do. Không sao chép dữ liệu của khách sang máy tiệm. Ghi phiếu nhận máy có tình trạng máy, số IMEI, chữ ký của khách. Từ chối mở khoá tài khoản khi khách không chứng minh được là chủ máy; máy nhặt được thì khuyên mang tới cơ quan công an nơi gần nhất.
Nếu tiệm thu mua máy cũ, ghi lại giấy tờ người bán và kiểm nguồn gốc. Những điều này không chỉ là lịch sự, mà còn che chắn cho chính người thợ trước rắc rối pháp lý. Khi đi học, hỏi lớp có buổi nói về chuyện này không; lớp chỉ dạy kỹ thuật mà không nhắc gì tới dữ liệu của khách là thiếu một phần quan trọng của nghề.
Ví dụ và lỗi hay gặp
Anh Phúc (tên giả định), 22 tuổi, học xong lớp mười hai ở một tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, làm phụ quán cà phê. Anh lên Cần Thơ học khoá thay linh kiện sáu tuần, ở nhờ nhà người quen, rồi về quê xin học việc ở tiệm điện thoại ngoài chợ. Bốn tháng đầu anh chủ yếu thay pin, chân sạc, ép kính. Đến tháng thứ năm, chủ tiệm giao cho anh nhận máy vào nước và lỗi cảm ứng. Anh vẫn gửi máy hỏng bo mạch lên thành phố, nhận tiền công giới thiệu.
Ba lỗi hay gặp của người mới. Thứ nhất, mua bộ đồ nghề đắt ngay khi chưa có việc; nên mua bộ cơ bản, có khách đều rồi mới nâng cấp. Thứ hai, thay màn rẻ không nói rõ cho khách, để khách tưởng là màn chính hãng; khi màn ám màu, lỗi cảm ứng, khách mất lòng tin vào cả tiệm. Thứ ba, ôm việc sửa bo mạch khi chưa đủ tay, làm hỏng thêm máy, phải đền.
Còn một lỗi ít ai nói: không ghi sổ. Thợ giỏi ở tỉnh thường có cuốn sổ ghi bệnh theo dòng máy, nguồn linh kiện tốt, giá nhập theo tháng. Cuốn sổ ấy là thứ giúp người mới lên tay nhanh hơn mọi khoá học.
Câu nên hỏi khi gọi lớp sửa điện thoại
Khi gọi trung tâm hoặc trường, hỏi những câu này và ghi lại câu trả lời để so sánh giữa hai, ba nơi:
- Lớp có bao nhiêu học viên, mỗi người có bộ đồ nghề và máy hỏng riêng để tập không?
- Thời gian thực hành chiếm bao nhiêu phần khoá học?
- Có dạy máy tính bảng không, hay chỉ điện thoại?
- Học xong được cấp giấy gì? Nơi dạy có giấy phép hoạt động giáo dục nghề nghiệp không?
- Học xong có được quay lại xưởng thực hành thêm, hoặc hỏi thầy khi gặp bệnh lạ không?
- Lớp có giới thiệu học viên tới tiệm nào nhận học việc không?
Một lớp tốt thường trả lời cụ thể bằng con số buổi, số máy, tên đời máy. Lớp trả lời chung chung kiểu "học xong sửa được hết" thì nên đi xem tận nơi trước khi đóng tiền.
Khi đến xem, để ý mặt bàn thực hành: có đèn lúp, máy hơ nhiệt, thảm chống tĩnh điện cho từng chỗ ngồi không, hay cả lớp dùng chung một bộ. Hỏi xin xem vài máy học viên khoá trước đã thay màn, ép kính. Nơi dạy tử tế thường vui lòng cho xem, vì đó là cách họ chứng minh lớp có thực hành thật.
Câu hỏi thường gặp
Học sửa điện thoại mất bao lâu thì đi làm được?
Thay linh kiện như màn, pin, chân sạc thường học một đến hai tháng có thực hành là làm thợ phụ được. Sửa lỗi phần cứng nâng cao cần thêm vài tháng, còn sửa bo mạch thì phải học kèm lâu dài.
Nghề sửa điện thoại ở tỉnh nhỏ còn làm được không?
Vẫn có việc, nhất là thay pin, màn, chân sạc và máy vào nước, vì người dân dùng điện thoại lâu hơn trước. Tiệm sống được thường là tiệm làm cẩn thận, nói rõ linh kiện và có thêm mảng bán phụ kiện.
Có cần giấy phép mới được làm thợ sửa điện thoại không?
Người thợ không cần giấy phép hành nghề riêng. Khi mở tiệm thì phải đăng ký kinh doanh theo quy định. Tờ giấy khoá học giúp khi bạn xin vào chuỗi cửa hàng, còn khách lẻ nhìn tay nghề.
Học ở trung tâm hay học việc ở tiệm thì tốt hơn?
Mỗi cách có chỗ mạnh. Trung tâm cho nền và học có hệ thống, tiệm cho việc thật và khách thật. Nhiều người ở tỉnh chọn học vài tuần ở trung tâm rồi về học việc ở tiệm gần nhà.
Học sinh vừa xong lớp chín có học nghề này được không?
Được, nhưng nên chọn lớp có nền điện tử ở trường nghề công lập hoặc chương trình kết hợp văn hoá và nghề, để vừa có nghề vừa có đường học tiếp. Phụ huynh nên đi xem lớp cùng con.
Khách nhờ mở khoá máy không nhớ mật khẩu thì làm sao?
Chỉ làm khi khách chứng minh được là chủ máy, ví dụ có hoá đơn, hộp máy hoặc tài khoản gắn với máy. Không nhận mở khoá máy nhặt được hoặc không rõ nguồn gốc, khuyên khách mang tới cơ quan công an.