Ở Lạng Sơn, việc học vài tuần đến vài tháng là làm được nhiều nhất nằm quanh các cửa khẩu: bốc xếp có kỹ thuật, kiểm đếm, lái xe nâng, giao nhận chứng từ, lái xe tải; kế đó là chế biến nông sản đặc trưng như hồi, na, hồng và các nghề du lịch quanh vùng núi, phố chợ. Lớp có ở trường cao đẳng, trung cấp công lập của tỉnh, trung tâm dịch vụ việc làm, cơ sở đào tạo lái xe được cấp phép, và các lớp do xã, hội nông dân mở theo mùa.
Lạng Sơn giữ nguyên địa giới sau đợt sắp xếp năm 2025. Đây là tỉnh biên giới có lượng hàng qua lại lớn, nhưng việc ở cửa khẩu không đều: lúc hàng dồn thì thiếu người, lúc thông quan chậm thì cả bãi chờ. Người học nghề ở đây nên chuẩn bị cả kỹ năng làm kho bãi lẫn một nghề nông, nghề dịch vụ để không phụ thuộc hết vào một mùa hàng.
Ba vùng trong tỉnh, ba lựa chọn khác nhau
Vùng gần các cửa khẩu và trung tâm tỉnh là nơi tập trung kho bãi, bến xe hàng, dịch vụ vận tải. Người ở đây hợp với khoá xe nâng, kho vận, giao nhận, lái xe, sửa chữa xe tải nhỏ. Việc có nhiều nhưng ca kíp không cố định, có khi làm thâu đêm khi hàng về.
Vùng đồi núi phía đông và phía nam có rừng hồi, vườn na, hồng, đồi thông. Ở đây hợp các khoá nông nghiệp: chăm sóc cây hồi, kỹ thuật thu hái và sấy, chăm na và hồng, nhân giống, sơ chế đóng gói. Lớp thường mở ở xã vào thời gian nông nhàn, do khuyến nông và hội nông dân phối hợp với cơ sở đào tạo.
Vùng có núi cao và các điểm du lịch đón khách lên ngắm mây, ngắm tuyết những năm rét đậm, đi chợ phiên, ăn đặc sản. Hợp với khoá phục vụ nhà nghỉ, nấu món địa phương, bán hàng đặc sản, chụp ảnh cho khách. Nghề du lịch ở Lạng Sơn mang tính mùa rõ, nên người làm thường kết hợp với một nghề khác trong năm.
Đọc ba đoạn trên, bạn sẽ thấy câu hỏi đầu tiên không phải là "học nghề gì" mà là "mình sẽ làm ở đâu trong tỉnh". Trả lời được câu này rồi thì danh sách lớp đáng hỏi chỉ còn vài cái.
Việc ở cửa khẩu: đi từ bậc thấp lên
Nhiều người nghĩ làm cửa khẩu chỉ là bốc vác. Thực tế có một chiếc thang khá rõ, mỗi bậc cần một kiểu học khác:
- Bốc xếp, kiểm đếm. Nhận vào gần như ngay, dạy tại chỗ. Học thêm cách xếp hàng đúng tải trọng, nâng vật nặng không hại lưng, đọc mã hàng.
- Lái xe nâng. Cần chứng chỉ vận hành; khoá học vài tuần có thực hành. Người có chứng chỉ thường được giao việc ổn định hơn bốc xếp tay.
- Thủ kho, kiểm hàng. Học thêm tin học văn phòng, cách lập phiếu nhập xuất, kiểm tồn. Một khoá ngắn về quản lý kho vài tuần giúp bạn được xét lên vị trí này.
- Nhân viên giao nhận, chứng từ. Học cách chuẩn bị bộ hồ sơ hàng hoá, làm việc với chủ hàng, nhà xe. Thường học theo người cũ, kết hợp khoá ngắn về xuất nhập khẩu căn bản.
- Người khai hải quan cho đại lý. Cần chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan do cơ quan hải quan cấp sau khi thi; đây là bậc đòi hỏi học dài và có kinh nghiệm.
- Lái xe tải, xe đầu kéo. Nhánh riêng, cần giấy phép lái xe đúng hạng qua sát hạch ở cơ sở được phép đào tạo. Thời gian học và thi dài hơn khoá ngắn thông thường.
Ai đang ở bậc một mà muốn lên bậc hai, ba thì nên học trong lúc vẫn làm. Chứng chỉ xe nâng và một khoá tin học văn phòng là hai bước nhiều người đi trước đã chọn.
Bảng nghề, thời gian, giấy được cấp và nơi làm ở Lạng Sơn
Các khoá dưới đây hay gặp nhất trong tỉnh. Thời gian là mức tham khảo; hỏi lớp để biết lịch cụ thể.
| Nghề | Học bao lâu | Giấy được cấp | Ra làm ở đâu |
|---|---|---|---|
| Vận hành xe nâng | Vài tuần | Chứng chỉ vận hành theo quy định an toàn | Kho bãi cửa khẩu, kho hàng trong tỉnh |
| Quản lý kho, nhập xuất hàng | 4 đến 8 tuần | Chứng chỉ đào tạo | Doanh nghiệp kho vận, chợ đầu mối |
| Xuất nhập khẩu căn bản | 1 đến 2 tháng | Chứng chỉ đào tạo | Công ty giao nhận, đại lý |
| Lái xe tải | Theo chương trình hạng giấy phép | Giấy phép lái xe (thi sát hạch) | Nhà xe, doanh nghiệp vận tải |
| Kỹ thuật trồng, thu hái, sấy hồi | Vài tuần theo mùa | Giấy chứng nhận đào tạo | Rừng hồi nhà, hợp tác xã, lò sấy |
| Chăm sóc na, hồng, sơ chế đóng gói | Vài tuần | Giấy chứng nhận đào tạo | Vườn nhà, cơ sở thu mua |
| Phục vụ nhà nghỉ, nấu món địa phương | 1 đến 2 tháng | Chứng chỉ đào tạo | Nhà nghỉ, quán ăn điểm du lịch |
Chú ý dòng lái xe tải: đây là giấy phép do cơ quan nhà nước cấp sau sát hạch, không phải chứng chỉ của lớp. Không có lớp nào "lo giấy" mà không phải thi.
Hồi, na, hồng: học gì để bán được giá đúng
Hồi. Cây hồi gắn với đời sống người Tày, Nùng ở nhiều xã. Khoá ngắn về hồi tập trung vào chăm cây, thu hái đúng lúc để không hại cây, phơi sấy cho hoa đều màu, không mốc, và phân loại theo yêu cầu người mua. Một số nơi còn dạy chưng cất tinh dầu.
Na. Na vùng núi đá có tiếng, nhưng quả chín nhanh, dễ dập. Lớp ngắn về na nên có phần thụ phấn bổ sung, tỉa cành, phòng sâu bệnh và nhất là thu hái, đóng thùng để gửi đi xa không hỏng.
Hồng. Hồng không hạt được bán tươi và làm hồng sấy. Khoá chế biến hồng sấy dạy gọt, phơi, sấy, đóng gói, giữ vệ sinh; phù hợp với hộ có vườn muốn kéo dài thời gian bán hàng.
Bán qua mạng. Với cả ba loại, nhà vườn giỏi kỹ thuật nhưng hay yếu phần bán hàng. Vài buổi học chụp ảnh, viết mô tả, đóng gói, gửi hàng giúp bán trực tiếp cho người mua ở thành phố.
Giấy tờ khi làm sản phẩm đóng gói. Nếu bán hồi, hồng sấy dưới tên riêng có nhãn mác, cần tìm hiểu quy định về an toàn thực phẩm và ghi nhãn; hỏi cơ quan nông nghiệp của tỉnh trước khi in bao bì.
Câu nên hỏi trước khi ghi danh lớp kho vận hoặc xe nâng
Lớp nghề quanh cửa khẩu mở nhiều, chất lượng không đều. Hỏi những câu này khi gọi điện hoặc khi đến tận nơi:
- Lớp có giấy phép đào tạo nghề này không? Có thể xem bản giấy phép ở đâu?
- Có bãi thực hành với xe nâng thật không? Mỗi học viên được lái bao nhiêu giờ?
- Chứng chỉ cấp sau khoá học do ai cấp, có ghi rõ loại xe nâng không?
- Học vào buổi nào? Người đang làm ca đêm ở bãi có học được không?
- Lớp có giới thiệu chỗ làm ở kho bãi không, hay chỉ cấp giấy rồi thôi?
- Tổng chi phí gồm những gì: học, thi, cấp chứng chỉ, có khoản nào thu thêm sau?
Nếu nơi nào trả lời "không cần thực hành, học lý thuyết là có giấy", hãy đi chỗ khác. Doanh nghiệp tuyển người lái xe nâng luôn cho lái thử, người không thực hành sẽ lộ ngay.
Lớp của xã, hội đoàn thể và mùa đăng ký
Ngoài các trường và trung tâm, ở Lạng Sơn có nhiều lớp ngắn do xã, phường cùng hội nông dân, hội phụ nữ, đoàn thanh niên tổ chức. Những lớp này thường là nghề nông nghiệp, chế biến nông sản, may mặc, sửa chữa máy nông nghiệp, nấu ăn. Lớp được mở khi xã có đủ người đăng ký, vì vậy người muốn học nên báo tên sớm với trưởng thôn hoặc chi hội ngay khi nghe có kế hoạch.
Mùa đăng ký nhiều nhất thường là sau vụ thu hoạch và những tháng đầu năm, khi việc đồng áng nhẹ hơn. Lớp về hồi thường gắn với mùa hoa, lớp về na gắn với giai đoạn trước khi cây ra hoa. Người làm ở kho bãi cửa khẩu thì để ý những lúc hàng chậm, đó là lúc có thời gian đi học một khoá ngắn mà không mất việc.
Khi đăng ký, mang theo căn cước và giấy tờ chứng minh nếu bạn thuộc diện được ưu tiên như người dân tộc thiểu số, hộ nghèo, cận nghèo, người khuyết tật. Hỏi thẳng cán bộ xã xem diện của mình được hỗ trợ những khoản gì, để tránh trường hợp đến cuối khoá mới biết phải đóng thêm. Ai đang hưởng trợ cấp thất nghiệp thì hỏi trung tâm dịch vụ việc làm, vì thủ tục đi theo đường riêng.
Nên và không nên khi làm việc ở vùng cửa khẩu
Nên: học chứng chỉ xe nâng hoặc quản lý kho trước khi đi xin việc; học vài trăm câu tiếng Trung giao tiếp về hàng hoá, con số, giờ giấc; giữ sức khoẻ vì việc nặng và ca đêm; ghi chép cẩn thận số lượng hàng mình nhận, giao; giữ một nghề phụ hoặc vườn nhà để có thu nhập khi hàng chậm.
Không nên: nhận giữ hộ, chuyển hộ hàng không rõ nguồn gốc của người lạ, dù được trả công cao; ký giấy tờ mình không đọc được; nghỉ học giữa chừng vì có việc ngắn hạn trước mắt; tin vào lời hứa lo giấy phép lái xe không cần thi.
Người làm lâu năm ở cửa khẩu thường nói: việc ở đây không thiếu, cái thiếu là người cẩn thận, biết chữ, biết số và có giấy tờ đầy đủ. Một khoá học ngắn nghe thì nhỏ, nhưng chính nó đưa bạn ra khỏi nhóm người chỉ được gọi khi cần sức.
Ví dụ giả định: chị Hoa 34 tuổi, trước bán hàng ở chợ, học khoá quản lý kho sáu tuần và tin học văn phòng buổi tối. Chị xin vào làm phiếu nhập xuất cho một kho hàng nông sản, việc ổn định hơn và không phải thức trắng đêm như hồi bán chợ.
Câu hỏi thường gặp
Học nghề ngắn hạn ở Lạng Sơn nên hỏi ở đâu?
Hỏi trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh, trường cao đẳng, trung cấp công lập và cán bộ lao động của xã nơi bạn ở. Với lái xe, hỏi cơ sở đào tạo lái xe được phép. Với nông nghiệp, hỏi hội nông dân và khuyến nông xã.
Làm ở kho bãi cửa khẩu có cần học trước không?
Bốc xếp, kiểm đếm thường được dạy tại chỗ. Nhưng muốn lái xe nâng phải có chứng chỉ vận hành, muốn lên thủ kho hay giao nhận cần biết tin học, chứng từ. Học trước giúp bạn được giao việc ổn định hơn.
Học xe nâng mất bao lâu?
Thường vài tuần, gồm lý thuyết an toàn và thực hành lái trên xe thật. Thời gian cụ thể tuỳ chương trình của cơ sở đào tạo. Nên chọn nơi có bãi thực hành và cho mỗi học viên đủ giờ lái.
Có lớp dạy chế biến hoa hồi không?
Có, thường do khuyến nông, hội nông dân hoặc hợp tác xã mở tại xã có rừng hồi, dạy thu hái, phơi sấy, phân loại và có nơi dạy chưng cất tinh dầu. Hỏi cán bộ xã hoặc hội nông dân về lịch lớp.
Người lớn tuổi ở Lạng Sơn nên học nghề gì?
Tuỳ sức khoẻ và nơi ở. Người ở vùng có rừng hồi, vườn na, hồng nên học kỹ thuật chăm sóc, sơ chế, bán hàng qua mạng. Người ở gần trung tâm có thể học quản lý kho, bán hàng. Việc bốc xếp nặng không hợp với người sức yếu.
Học lái xe tải ở Lạng Sơn có lớp nào lo giấy không cần thi không?
Không có. Giấy phép lái xe chỉ được cấp sau khi bạn học đủ chương trình và thi sát hạch đạt. Lời hứa lo giấy không cần thi là dấu hiệu lừa đảo, nên tránh xa và chọn cơ sở đào tạo lái xe được phép.