NganHan.comNgắn Hạn
Nghề ngắn hạn cho nông thôn

Học trồng nấm ngắn hạn: nấm rơm, bào ngư, mộc nhĩ học ở đâu, bao lâu thì tự làm được

Chọn loại nấm hợp nguyên liệu và thời tiết nơi bạn ở, ba kiểu lớp trồng nấm ở nông thôn, khoá tốt dạy gì, lộ trình tự tập sáu tuần và lỗi hay gặp.

A Vietnamese woman in a conical hat stacks oyster mushroom bags on bamboo shelves inside a dim thatched mushroom hut, seen from behind, soft green filtered light

Muốn trồng nấm ở quê, bạn cần học khoảng ba đến sáu tuần ở một lớp có thực hành, rồi thêm một đến hai vụ tự làm nhỏ mới gọi là vững tay. Lớp ngắn hạn về trồng nấm thường có ở ba chỗ: lớp do xã phối hợp với hội nông dân hoặc hội phụ nữ mở, lớp sơ cấp của trường trung cấp hay cao đẳng có ngành nông nghiệp trong tỉnh, và học việc ngay tại một trại nấm đang chạy.

Chọn học loại nấm nào quan trọng hơn chọn lớp. Nấm rơm đi với vùng có rơm rạ và trời nóng, nấm bào ngư và mộc nhĩ đi với mùn cưa, bã mía, lõi ngô và chịu được nhiều vùng khí hậu hơn. Phần dưới đi lần lượt: chọn nấm theo điều kiện nhà mình, ba kiểu lớp và chỗ mạnh yếu của từng kiểu, một khoá tốt phải dạy những gì, lộ trình tự tập, câu nên hỏi khi gọi lớp và những lỗi làm hỏng nguyên mẻ đầu tiên.

Chọn loại nấm theo nguyên liệu và thời tiết nơi bạn ở

Người mới học hay chọn nấm theo lời quảng cáo "dễ trồng, bán chạy". Cách đúng hơn là nhìn quanh nhà: nguyên liệu nào sẵn, mùa nào nóng ẩm, nhà có chỗ tối mát không. Bảng dưới là khung để bạn khoanh lại trước khi đi học.

Loại nấmNguyên liệu chínhHợp vớiThời gian học đủ để làm mẻ đầuChỗ hay vướng
Nấm rơmRơm rạ sau gặt, bông phếVùng lúa, mùa nóng; đồng bằng phía Nam làm gần quanh nămHai đến ba tuầnNhiệt độ và độ ẩm luống, mưa dầm làm úng
Nấm bào ngư (nấm sò)Mùn cưa, rơm băm, bã mía, lõi ngôNhiều vùng, có lán mátBốn đến sáu tuần vì phải học đóng bịch, khử trùngNhiễm mốc xanh khi khử trùng không kỹ
Mộc nhĩMùn cưa gỗ mềmVùng có xưởng gỗ, lán thoángBốn đến sáu tuầnTưới không đều, nấm mỏng tai
Nấm linh chiMùn cưa, phôiHộ đã quen trồng nấm khácHọc sau khi đã vững một loại nấm ănThời gian một vụ dài, cần phòng kín sạch
Nấm kim châm, nấm đùi gàPhôi, phòng lạnhTrại có vốn, có điện ổn địnhHọc ở trại có phòng lạnhKhông hợp hộ nhỏ mới bắt đầu

Nếu nhà bạn ở vùng lúa và có sẵn rơm sau mỗi vụ, nấm rơm là bài học ngắn nhất. Nếu gần xưởng cưa hay nhà máy đường, bào ngư và mộc nhĩ hợp hơn vì nguồn mùn cưa, bã mía rẻ và đều. Còn kim châm, đùi gà cần phòng lạnh, đó là chuyện của trại có vốn, chưa phải chỗ cho người mới.

Ba kiểu lớp trồng nấm ở nông thôn, mạnh yếu khác nhau

Lớp của xã, hội nông dân, hội phụ nữ. Thường mở theo đợt khi xã có kế hoạch đào tạo nghề cho lao động nông thôn, học ngay ở nhà văn hoá thôn hoặc một hộ đang trồng nấm, khoảng một đến ba tháng, cấp chứng chỉ sơ cấp hoặc giấy chứng nhận hoàn thành khoá. Điểm mạnh là gần nhà, học cùng người trong xã nên sau này dễ chung nhau mua nguyên liệu, giống. Điểm yếu là giờ thực hành phụ thuộc vào chỗ thực tập, có lớp nghe nhiều hơn làm.

Lớp sơ cấp ở trường có ngành nông nghiệp. Trường trung cấp hoặc cao đẳng công lập của tỉnh có khoa nông lâm thường có nhà nấm thực hành, nồi hấp, phòng cấy. Ở đây bạn học được phần khó nhất là khử trùng và cấy giống cho đúng. Bất tiện là phải đi lại, có khi phải ở trọ vài tuần nếu nhà xa trường.

Học việc tại trại nấm. Một số trại nhận người vào làm và học dần, nhất là mùa cần người đóng bịch, thu hái. Bạn thấy được cả một trại chạy thật: lịch nhập nguyên liệu, cách tính mẻ, chỗ hỏng. Bù lại, không phải trại nào cũng dạy phần cấy giống, và thường không có giấy chứng nhận gì. Nên coi đây là bước sau, khi đã có nền ở một lớp.

Cách kết hợp hay gặp ở những người làm được lâu: học lớp của xã hoặc trường để có nền, xin làm ở trại vài tuần mùa cao điểm, rồi mới làm mẻ đầu ở nhà.

Một khoá trồng nấm tốt phải cho bạn tự tay làm những việc này

Khi xem chương trình học hoặc hỏi người đã học khoá trước, hãy dò từng mục dưới đây. Mục nào chỉ được nghe giảng mà không được làm, coi như bạn chưa học.

  • Xử lý nguyên liệu: ủ rơm hoặc làm ẩm mùn cưa, thử độ ẩm bằng tay (bóp chặt, nước rỉ kẽ tay mà không chảy thành giọt), trộn phụ gia đúng tỉ lệ thầy hướng dẫn.
  • Đóng bịch và khử trùng: đóng bịch đều tay, hấp hoặc thanh trùng đủ thời gian, để nguội đúng cách trước khi cấy.
  • Cấy giống: làm trong khu sạch, đốt khử trùng dụng cụ, cấy nhanh tay, ghi ngày cấy lên từng giá.
  • Ươm và theo dõi tơ nấm: nhận ra bịch ăn tơ đều, bịch nhiễm mốc xanh, mốc đen, loại bỏ sớm.
  • Chăm sóc và tưới: tưới phun sương, giữ ẩm nền lán, mở cửa thông gió theo giờ.
  • Thu hái và sơ chế: hái đúng độ, không để nấm nở quá; phân loại, đóng túi, giữ mát để bán trong ngày.
  • Ghi sổ mẻ: ngày đóng bịch, số bịch, số bịch hỏng, sản lượng mỗi đợt hái. Sổ này là thứ giúp bạn biết mình đang lời hay đang lỗ.

Một dấu hiệu dễ nhận ra lớp làm thật: cuối khoá, mỗi học viên mang về được vài bịch hoặc một luống do chính mình làm, và thầy cùng ngồi xem vì sao bịch của người này hỏng mà của người kia không.

Lộ trình sáu tuần sau khi học xong, trước khi làm lớn

Đừng làm ngay vài nghìn bịch sau khoá học. Lộ trình dưới đây giúp bạn biết tay mình đã vững chưa, với chi phí nhỏ nhất.

  1. Tuần 1: dựng lán nhỏ bằng vật liệu sẵn có, che tối, lót nền, làm giá đỡ. Mua giống ở cơ sở có nguồn rõ ràng, hỏi rõ ngày sản xuất.
  2. Tuần 2: làm một mẻ thử chừng một hai trăm bịch hoặc vài luống nấm rơm. Ghi từng bước vào sổ, kể cả nhiệt độ trong lán sáng và chiều.
  3. Tuần 3 và 4: theo dõi tơ nấm mỗi sáng, đếm bịch nhiễm. Nếu tỉ lệ hỏng cao, chụp ảnh gửi thầy hoặc nhóm học cùng lớp để hỏi nguyên nhân.
  4. Tuần 5: đợt hái đầu. Thử bán cho chợ xã, quán ăn quen, người trong xóm; xem nấm để được mấy tiếng thì xỉn màu.
  5. Tuần 6: ngồi tính lại: bao nhiêu bịch ra nấm, bao nhiêu hỏng, hỏng ở khâu nào, bán được cho ai. Chỉ khi mẻ thứ hai tỉ lệ hỏng giảm rõ thì mới tăng quy mô.

Nấm rơm ngắn hơn nên lộ trình gọn lại còn ba bốn tuần. Bào ngư, mộc nhĩ thì đợt hái kéo dài nhiều tháng, nhưng bài học quan trọng nhất vẫn nằm ở hai tuần đầu: khử trùng và cấy giống.

Ví dụ: chị Hoa, 34 tuổi, vùng lúa đồng bằng

Chị Hoa là người giả định trong bài, ở một xã trồng lúa hai vụ, chồng làm thợ xây, chị ở nhà chăm hai con và mấy sào ruộng. Sau mỗi vụ gặt, rơm ngoài đồng phần lớn bị đốt. Chị muốn có việc làm ở nhà vào những tháng nông nhàn.

Chị đăng ký lớp trồng nấm rơm do xã mở cùng hội phụ nữ, học khoảng ba tuần, mỗi tuần vài buổi, thực hành ngay tại nhà một hộ trong thôn đã trồng nấm nhiều năm. Lớp cấp giấy chứng nhận hoàn thành khoá. Mẻ đầu chị làm ba luống sau vườn, bị mưa dầm hai ngày, một luống úng hỏng. Chị học được bài học đầu tiên: phải che mái kỹ và đào rãnh thoát nước quanh luống.

Mẻ thứ hai chị làm trong một lán dựng lại từ chuồng gà cũ, ít hỏng hơn hẳn. Nấm bán cho mấy quán ăn ở chợ xã và người quen. Sau một năm, chị chưa coi đây là nghề chính, nhưng các tháng nông nhàn đã có việc đều tay. Năm sau chị định học thêm bào ngư để có hàng vào mùa lạnh khi nấm rơm khó làm.

Điều đáng học ở chị Hoa không phải là nấm rơm, mà là cách đi: học ở lớp gần nhà có thực hành, làm nhỏ, ghi chép, rồi mới mở rộng.

Những câu nên hỏi khi gọi điện hỏi lớp trồng nấm

Gọi cho cán bộ xã, hội nông dân hoặc phòng tuyển sinh của trường, bạn có thể đọc theo danh sách này. Câu trả lời mơ hồ ở mục nào thì hỏi lại hoặc xin đến xem trước.

  • Lớp dạy loại nấm nào? Có dạy cả khâu đóng bịch, khử trùng và cấy giống không, hay chỉ dạy chăm sóc bịch mua sẵn?
  • Thực hành ở đâu, mỗi học viên được tự làm bao nhiêu bịch hoặc luống?
  • Học bao nhiêu buổi, buổi sáng hay chiều, có trùng mùa gặt không?
  • Cuối khoá được cấp giấy gì: chứng chỉ sơ cấp hay giấy chứng nhận hoàn thành?
  • Học viên có phải tự đóng tiền vật tư không, nếu được hỗ trợ thì thuộc diện nào?
  • Sau khoá, có người hướng dẫn khi mình làm mẻ đầu ở nhà không, hay có nhóm học viên để hỏi nhau?
  • Có chỗ nào mua giống tin cậy gần đây không, lớp có giới thiệu không?

Đừng ngại hỏi câu cuối. Giống kém là nguyên nhân hàng đầu khiến mẻ đầu hỏng, và người dạy lớp thường biết nơi nào giao giống đều.

Lỗi hay gặp làm hỏng mẻ nấm đầu tiên

Phần lớn người bỏ nghề trồng nấm bỏ sau mẻ đầu. Mấy lỗi dưới đây gặp đi gặp lại ở các lớp.

LỗiBiểu hiệnSửa thế nào
Nguyên liệu quá ướt hoặc quá khôTơ ăn chậm, bịch chảy nước, nấm ra lèo tèoThử bóp tay mỗi mẻ, ghi lại cảm giác đúng
Khử trùng không đủ thời gianMốc xanh lan cả giáHấp đủ giờ, không mở nồi sớm, để nguội trong chỗ sạch
Cấy giống ở chỗ bụi, gió lùaNhiễm rải rác nhiều bịchDọn một góc kín, lau cồn dụng cụ và tay
Làm quá nhiều ngay mẻ đầuKhông kịp chăm, hỏng hàng loạt, nảnMẻ đầu chỉ vài trăm bịch hoặc vài luống
Chưa có chỗ bán đã làmNấm nở, phải bán rẻ hoặc bỏHỏi trước quán ăn, chợ, người buôn trong xã
Mua giống trôi nổiTơ yếu, không đềuMua nơi ghi rõ ngày sản xuất, hỏi lớp giới thiệu

Câu hỏi thường gặp

Học trồng nấm mất bao lâu thì tự làm được ở nhà?

Lớp ngắn hạn thường từ ba đến sáu tuần tuỳ loại nấm. Nấm rơm học nhanh hơn vì ít khâu, còn bào ngư, mộc nhĩ phải học thêm đóng bịch và khử trùng. Sau khoá nên làm một hai mẻ nhỏ rồi mới gọi là tự làm được.

Trồng nấm có cần đất ruộng rộng không?

Không cần nhiều đất. Nấm trồng trong lán, chuồng cũ sửa lại hoặc một góc vườn có mái che. Thứ cần là chỗ thoáng mà tối mát, có nước sạch để tưới và đường thoát nước khi mưa, cùng chỗ khô ráo để chứa nguyên liệu.

Lớp trồng nấm của xã có mất tiền không?

Tuỳ từng đợt và từng diện người học. Nhiều lớp đào tạo nghề cho lao động nông thôn được hỗ trợ một phần hoặc toàn bộ, nhưng có lớp vẫn thu tiền vật tư. Bạn nên hỏi thẳng cán bộ xã mình thuộc diện nào và phải tự chi những khoản gì.

Người chưa từng làm nông có học trồng nấm được không?

Được. Trồng nấm cần tỉ mỉ, sạch sẽ và chịu khó ghi chép hơn là sức khoẻ hay kinh nghiệm đồng áng. Nhiều người làm tốt là người trước đây làm công nhân, quen làm theo quy trình và để ý chi tiết nhỏ.

Học xong lớp trồng nấm được cấp giấy gì?

Lớp do trường hoặc cơ sở giáo dục nghề nghiệp mở thường cấp chứng chỉ sơ cấp nếu chương trình đủ thời lượng, còn lớp ngắn hơn cấp giấy chứng nhận hoàn thành khoá. Trồng nấm không cần giấy phép hành nghề, giấy chủ yếu có ích khi bạn xin vay vốn hay vào tổ hợp tác.

Mẻ nấm đầu bị mốc xanh nhiều thì có nên bỏ nghề không?

Chưa nên. Mốc xanh ở mẻ đầu rất thường gặp và gần như luôn đến từ khâu khử trùng hoặc cấy giống. Hãy chụp ảnh, ghi lại từng bước rồi hỏi người dạy, sửa đúng khâu hỏng ở mẻ sau trước khi kết luận.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138